Đó là thực tế được nhiều đại biểu nêu tại hội thảo đánh giá kết quả 5 năm thực hiện chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường sử dụng máy móc, thiết bị trong nước sản xuất trong công tác đấu thầu các dự án đầu tư công, do Bộ Công Thương tổ chức mới đây tại TP HCM.  

“Ngó lơ” hàng nội

 Theo ông Huỳnh Đắc Thắng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Bộ Công Thương, trên thực tế, có những sản phẩm trong nước sản xuất được nhưng khi chủ đầu tư tổ chức đấu thầu rộng rãi thì trong hồ sơ mời thầu lại yêu cầu “hàng hóa phải có xuất xứ từ các nước phát triển như G7, xuất xứ từ Singapore, Hàn Quốc, Thái Lan hoặc sản phẩm phải nhập khẩu đồng bộ, nguyên chiếc” nên vô tình đã cản trở sự tham gia của các nhà sản xuất trong nước.

Đứng ở góc độ doanh nghiệp (DN), ông Trần Thành Trọng, Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng Ban Mai, cho rằng tâm lý sính ngoại tại các gói thầu của dự án sử dụng vốn ngân sách còn rất phổ biến. Khoảng 95% các gói thầu xây dựng vốn nhà nước có liên quan đến máy phát điện đều đặt điều kiện “sản phẩm phải nhập khẩu đồng bộ” hoặc yêu cầu có xuất xứ từ các nước G7, thậm chí cho nhập từ Trung Quốc khiến các nhà sản xuất Việt Nam “bó tay” ngay từ đầu cho dù xét về tiêu chuẩn chất lượng, nhiều nhà sản xuất trong nước đều có thể đáp ứng.

Nghịch lý này chưa được quy định rõ trong Chỉ thị 494/CT-TTg năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường sử dụng máy móc, thiết bị trong nước sản xuất được. Vừa qua, Bộ Công Thương đã kiến nghị Bộ Kế hoạch và Đầu tư với vai trò là cơ quan ban hành các văn bản hướng dẫn trong lĩnh vực đấu thầu sớm nghiên cứu, trình Thủ tướng Chính phủ sửa Chỉ thị 494 theo hướng các gói thầu mua sắm hàng hóa áp dụng hình thức đầu thầu rộng rãi trong nước, trong hồ sơ mời thầu không được quy định cụ thể về xuất xứ hàng hóa, không được đưa yêu cầu hàng hóa phải nhập khẩu đồng bộ nhằm tránh hạn chế sự tham gia của các nhà thầu là các nhà sản xuất trong nước, giúp thúc đẩy sản xuất trong nước.

Vẫn  “sính” hàng Trung Quốc giá rẻ

Nhiều năm qua, Trung Quốc luôn là “bạn hàng” lớn nhất cung cấp máy móc, thiết bị, phụ tùng cho thị trường Việt Nam. Và xu hướng này hiện vẫn tiếp tục gia tăng do hàng hóa từ Trung Quốc luôn có giá rẻ hơn từ 1/3, thậm chí 1/2 so với hàng hóa nhập khẩu cùng chủng loại từ các nước tiên tiến.

Báo cáo của Tổng cục Hải quan cho thấy tổng trị giá nhập khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng của Việt Nam trong quý I/2015 là 7,05 tỉ USD, tăng đến 47,7% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó riêng phần nhập khẩu từ Trung Quốc đã lên tới 2,27 tỉ USD, tăng 45,8% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo một số DN, quy định siết nhập khẩu máy móc đã qua sử dụng của Việt Nam cũng góp phần giúp các công ty Trung Quốc trong việc chiếm lĩnh thị trường Việt Nam. DN nhỏ và vừa Việt Nam không thể nhập máy móc cũ, lại không đủ tiền mua máy móc mới hiện đại thì chỉ còn con đường mua máy móc mới, giá rẻ từ Trung Quốc (có chất lượng thấp hơn nhiều lần so với máy móc đã qua sử dụng nhập từ Mỹ, Nhật, châu Âu). Đây là điều mà các DN cơ khí Việt Nam đã sử dụng máy móc Trung Quốc đã và đang phải trả giá trong thời gian qua. Mới đây, Trung Quốc đã công bố hàng loạt nhà máy có máy móc, thiết bị lạc hậu. Dự báo, những sản phảm “rác” công nghệ này sẽ được đẩy sang Việt Nam tiêu thụ. Vì vậy cần nhanh chóng thiết lập một cơ chế bảo vệ từ ngay chính sách và từ chính các DN.

 Tuần qua, Bộ Công Thương đã công bố danh mục 215 sản phẩm máy móc thiết bị do 600 DN trong nước sản xuất để hạn chế nhập siêu. Trước đó, năm 2010, bộ này từng công bố danh mục 95 sản phẩm trong nước sản xuất. Tuy nhiên, việc chế tài thực hiện hầu như vẫn còn bỏ ngỏ.

Thảo Nguyên