Hiện nay, tăng trưởng xuất khẩu (XK) của ngành dệt may Việt Nam vào thị trường Mỹ đạt khoảng 7%/năm nhưng ngay khi Việt Nam đang tiến hành đàm phán thì đã có triển vọng tăng trưởng tăng lên 10%. Dự kiến khi Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) có hiệu lực vào năm 2015, mức tăng trưởng của ngành dệt may sẽ đạt 15% trở lên. Việc Việt Nam tham gia TPP cũng đang tạo sức hút lớn đối với các doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thuộc các lĩnh vực dệt, nhuộm, nguyên phụ liệu đầu tư vào Việt Nam. Tuy nhiên, để có thể tận dụng tối đa các ưu thế mà TPP đem lại, ngay từ bây giờ, các DN dệt may phải có những bước chuẩn bị cần thiết, trong đó việc xây dựng mối liên kết giữa các DN dệt và may được coi là một yếu tố quan trọng để có thể đáp ứng được các yêu cầu về quy tắc xuất xứ của TPP.
Đón đầu
Theo các chuyên gia, khi TPP có hiệu lực, bên cạnh những cơ hội do cắt giảm thuế mang lại, quy tắc xuất xứ vẫn là bài toán khó cho các DN Việt Nam. Trong đàm phán TPP, các nước thành viên đề nghị quy tắc xuất xứ rất chặt chẽ với ngành dệt may, tức là tất cả khâu từ sợi cho đến vải, cắt, may đều phải được thực hiện trong nội khối, khi đó sản phẩm mới được hưởng ưu đãi về thuế. Tuy nhiên, số lượng các quốc gia trong TPP sản xuất dệt may hiện nay còn rất ít, vì vậy, Việt Nam muốn được hưởng ưu đãi thì phải chủ động hoàn toàn nguyên phụ liệu ở trong nước.
Ông Lê Tiến Trường - Phó Chủ tịch Hiệp hội, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam - cho biết Việt Nam là nước dư sợi và vẫn đang xuất khẩu sợi với kim ngạch gần 2 tỉ USD/năm. Vì vậy, sợi không phải là vấn đề đáng lo ngại mà mắt xích khó nhất hiện nay nằm ở khâu sản xuất vải, bao gồm cả vải dệt kim và vải dệt thoi. Hiện ngành vải trong nước chỉ có thể đáp ứng được 30% nhu cầu về số lượng.
Hiệp định TPP sẽ là tiền đề thúc đẩy nhanh quá trình đầu tư cho sản xuất nguyên liệu. Trên thực tế, quy mô thị trường tăng lên cũng sẽ kéo theo năng lực đầu tư các dự án ngành nguyên phụ liệu tăng theo. Khi ngành dệt may xuất khẩu 3-5 tỉ USD, không một DN nào nghĩ đến sản xuất vải vì quy mô nhỏ không thể cạnh tranh với các nhà cung ứng toàn cầu. Khi con số xuất khẩu là 20 tỉ USD, một số DN đã bắt đầu sản xuất vải cao cấp. Đó là lý do để khẳng định với quy mô xuất khẩu 40-50 tỉ USD trong 5 năm tới, sẽ có thêm nhiều trung tâm nguyên phụ liệu được xây dựng và đưa vào hoạt động, có thể đáp ứng được 60% nhu cầu vải về cả số lượng lẫn chất lượng.
Doanh nghiệp dệt may Việt Nam cần chủ động chuẩn bị để có thể nắm bắt và khai thác các lợi thế từ TPP Ảnh: Hồng Thúy
Cơ hội và thách thức...ngang ngửa
Ông Lê Quốc Ân, cố vấn cao cấp của Hiệp hội Dệt May Việt Nam (Vitas) - thành viên nhóm công tác của Vitas tham gia đàm phán TPP, cho biết hiện nay, mức thuế suất trung bình của 1.000 dòng thuế nhập khẩu sản phẩm dệt may của Việt Nam vào Mỹ ở mức 17%, trong đó, nhiều dòng sản phẩm phải chịu mức thuế cao trên 30%, nếu được giảm hoặc miễn còn 0% thì dệt may Việt Nam sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn trước các nước xuất khẩu khác trong khu vực. Tuy nhiên, khi đã hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới thì việc Việt Nam đàm phán TPP và trở thành điểm đến của các nhà đầu tư nước ngoài là điều dễ hiểu. Chưa kể, hiện nay khả năng đáp ứng của các DN dệt may Việt Nam trước các quy định của TPP còn rất hạn chế do nguồn cung ứng nguyên phụ liệu nội địa chưa tốt. Do vậy, DN Việt Nam phải có sự chủ động chuẩn bị để có thể kịp thời nắm bắt và khai thác tối ưu các lợi thế mà hiệp định này mang lại.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Lê Tiến Trường cho biết sự xuất hiện mạnh mẽ của các nhà đầu tư trong giai đoạn này là thách thức nhưng cũng là động lực phát triển cho các DN dệt may Việt Nam. Lợi ích từ TPP được phân phối cho tất cả giai đoạn trong chuỗi chứ không chỉ riêng ở một số khâu nhất định. Vì vậy, bước đầu, các DN Việt Nam vẫn được chia sẻ một phần lợi nhuận gia tăng do cắt giảm thuế mang lại. Đồng thời, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực cũng là lợi ích mà chúng ta thu được khi hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài,. “Các DN FDI là một phần của ngành công nghiệp dệt may Việt Nam và có tác dụng “kích thích” sự phát triển của các DN nhỏ trong những năm đầu sau khi TPP được ký kết” - ông Trường khẳng định.
Đây cũng được xem là giai đoạn quyết định để các DN thay đổi và bước sang chiến lược mới phù hợp hơn với xu hướng phát triển của thị trường. Đó là chuyển dần từ gia công sang FOB và ODM, chủ động được nguồn nguyên liệu theo xu hướng phát triển bền vững.
Nguyễn Minh
