Tổ chức Y tế thế giới dự báo đến năm 2025, béo phì sẽ ảnh hưởng đến 18% nam giới và hơn 21% nữ giới trên toàn thế giới. Thống kê năm 2014 cho thấy toàn thế giới có khoảng 1,9 tỉ người trưởng thành bị thừa cân (tương đương 39% dân số), với 600 triệu người bị béo phì. So với năm 1980 số người béo phì tăng gấp gần 2 lần.
Béo phì dễ bị suy thận
Ở Việt Nam, tỉ lệ người trưởng thành bị thừa cân béo phì cũng chiếm đến 25% dân số. Thừa cân béo phì liên quan trực tiếp đến đái tháo đường, tăng huyết áp và hậu quả là suy thận. Đáng nói huyết áp cao và tiểu đường là thủ phạm của 2/3 tổng số ca suy thận. Các nghiên cứu chỉ ra rằng người thừa cân béo phì có nguy cơ bị suy thận giai đoạn cuối cao hơn người bình thường từ 2-7 lần. Chỉ số BMI (chỉ số cơ thể) càng lớn thì nguy cơ tử vong càng cao. Theo đó những người có chỉ số BMI dưới 18,5 là gầy ốm, từ 18,5-24,9 là bình thường, 25 là thừa cân, trên 25-29,9 là tiền béo phì và trên 30 là béo phì.
Vấn đề này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà trên thế giới, có quốc gia tỉ lệ bệnh nhân phải chạy thận bắt đầu từ nguyên nhân đái đường do béo phì chiếm 30%- 40%. Thế nhưng nếu ngăn ngừa được béo phì, tỉ lệ suy thận cũng sẽ giảm. Tại sao béo phì lại ảnh hưởng gián tiếp đến thận như vậy? Trên thực tế tổn thương thận cấp tính là một tình trạng nặng xuất hiện đột ngột. Tình trạng này thường kéo dài trong thời gian ngắn và có thể khỏi hoàn toàn khi nguyên nhân đã được điều trị song nó cũng có thể để lại hậu quả lâu dài. Ở những người béo phì, tổn thương thận cấp tính xảy ra nhiều hơn. Tại Bệnh viện (BV) Bạch Mai, chỉ tính riêng năm 2016, tỉ lệ bệnh nhân phải chạy thận nhân tạo do biến chứng tiểu đường có liên quan đến thừa cân, béo phì lên tới 14%. Trước đó, năm 2008, con số này chỉ khoảng 8%.
Bệnh nhân chạy thận nhân tạo được điều trị tại BV Bạch Mai
Thay đổi lối sống, giảm cân nặng
Suy thận mạn tính ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng sống nhưng chưa có giải pháp chữa khỏi, người bị bệnh phải được chăm sóc y tế suốt phần đời còn lại. Ước tính, đến nay trên cả nước có khoảng 26.000 người mắc bệnh suy thận mạn tính giai đoạn cuối. Người mắc bệnh nếu muốn kéo dài thời gian sống phải chạy thận nhân tạo, một số ít bệnh nhân có điều kiện kinh tế, có nguồn thận hiến tặng thực hiện được cuộc ghép nhưng cũng phải sống chung với thuốc chống thải ghép. Hầu hết bệnh nhân phải đối mặt với nguy cơ tử vong sớm vì không có điều kiện chữa trị, bởi chi phí cho mỗi tháng chạy thận tiêu tốn từ 5 đến 6 triệu đồng. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm suy thận mãn, uống thuốc điều trị nội khoa đúng chỉ định sẽ duy trì được khoảng 10 - 20 năm mới chuyển sang giai đoạn phải chạy thận. Với chạy thận, duy trì cuộc sống cũng rất lâu. Tại Khoa Thận nhân tạo BV Bạch Mai, bệnh nhân lâu nhất đang chạy thận đã 21 năm.
Suy thận mạn do béo phì hoàn toàn có thể tránh được nếu sinh hoạt lành mạnh, ăn uống hợp lý và thường xuyên vận động hay tập thể dục. Việc giảm cân không chỉ ngăn ngừa nguy cơ bị suy thận, mà còn phòng ngừa các bệnh lý khớp, tim mạch, ung thư… Người béo phì mắc bệnh thận cần có chế độ giảm cân an toàn với sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Nên giảm từ từ khoảng 0,5 kg/tuần là an toàn nhất; tập thể dục đều đặn; ghi lại những thứ bạn ăn và mua thức ăn theo danh mục. Mỗi người chỉ có 2 quả thận và cần phải giữ gìn và chăm sóc nó. 8 “nguyên tắc vàng” đề phòng và giữ gìn thận khỏe đó là: Hoạt động thể lực phù hợp; kiểm soát đường huyết; theo dõi huyết áp; chế độ ăn phù hợp và kiểm soát cân nặng; uống lượng nước thích hợp; không hút thuốc lá; dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ; kiểm tra chức năng thận nếu có yếu tố nguy cơ. Bên cạnh đó, tuyệt đối không được dùng thuốc nam chữa bệnh thận, bởi trong thuốc nam có chứa kali. Đây là yếu tố làm người mắc bệnh thận càng thêm nặng. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, người dân nên đến BV để được khám, điều trị kịp thời.
