Nằm trong chuỗi hoạt động ngăn chặn “đại dịch” do thuốc lá gây ra, mới đây, Quỹ Phòng chống tác hại (PCTH) của thuốc lá - Bộ Y tế đã triển khai thành lập Trung tâm Tư vấn cai nghiện thuốc lá đặt tại 6 bệnh viện (BV) lớn cả nước nhằm nâng cao kỹ năng cho nhân viên y tế trong việc tư vấn cai nghiện thuốc lá cho người hút thuốc.

Bệnh tật đảo chiều    

Không phải đây là lần đầu Bộ Y tế - cơ quan đầu ngành Việt Nam về sức khỏe con người - mới triển khai giải pháp phòng chống “sát thủ” thuốc lá. Tác hại kinh hoàng của thuốc lá với cộng đồng đã không ngừng được cảnh báo. Theo GS-TS Ngô Quý Châu, Phó Giám đốc BV Bạch Mai kiêm Trưởng Ban Chỉ đạo chương trình PCTH của thuốc lá ở đơn vị này, nước ta nằm trong nhóm 15 nước có số người hút thuốc lá nhiều nhất thế giới, trung bình cứ 2 nam giới từ 15 tuổi trở lên có 1 người hút thuốc. Phần lớn những người bắt đầu hút thuốc khi còn rất trẻ với 56% trước tuổi 20.

Thuốc lá đã gây tác hại rất lớn về mặt sức khỏe và kinh tế tại Việt Nam. Theo điều tra tại BV Ung bướu trung ương năm 2000, tỉ lệ bệnh nhân ung thư phổi có hút thuốc lá lên tới 96,8%. Nghiên cứu năm 2011 cũng cho thấy bệnh tật và tử vong sớm do sử dụng thuốc lá chiếm 12% tổng gánh nặng bệnh tật. Gánh nặng bệnh tật do các bệnh không truyền nhiễm có nguyên nhân chính là thuốc lá đang gia tăng nhanh chóng. Nếu tỉ lệ mắc bệnh truyền nhiễm giảm từ 55,5% (năm 1976) xuống còn 19,8% (năm 2010) thì ngược lại, tỉ lệ mắc bệnh không lây nhiễm gia tăng từ 42,6% (năm 1976) lên 71,6% (năm 2010). Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), số người chết do các bệnh không lây nhiễm chiếm 73% tổng số ca tử vong do bệnh tật và thương tích ở Việt Nam mà một trong những nguyên nhân quan trọng là do tỉ lệ sử dụng thuốc lá cao.

Trước tình hình sử dụng thuốc lá rất phổ biến dẫn đến gánh nặng bệnh tật, kinh tế lớn như vậy, hàng loạt giải pháp đồng bộ được triển khai thực hiện. PGS-TS Lương Ngọc Khuê - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Giám đốc Quỹ PCTH của thuốc lá - cho biết ngoài ban hành Luật PCTH của thuốc lá, nước ta còn cam kết thông qua việc phê chuẩn Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của WHO. Chiến lược quốc gia về PCTH của thuốc lá cũng đặt mục tiêu đến năm 2020 giảm tỉ lệ hút thuốc của thanh thiếu niên từ 26% xuống 18%, tỉ lệ hút thuốc nam giới giảm từ 47,4% xuống 39%, tỉ lệ hút thuốc nữ giới xuống dưới 1,4%. “Sử dụng thuốc lá như là loại dịch, nó đang chuyển nhanh từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển. Phải chặn dịch lại!” - ông Khuê nêu rõ.

Chiến lược MPOWER

Theo Bộ Y tế, để thực hiện mục tiêu giảm tỉ lệ hút thuốc của chiến lược quốc gia, một trong những biện pháp quan trọng là hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Hoạt động này nằm trong chiến lược “MPOWER” của WHO, tiến tới giảm thiểu việc sử dụng thuốc lá trên toàn cầu. Ý nghĩa của 6 chữ cái trên được hiểu là: Monitor (giám sát việc sử dụng thuốc lá và các chính sách PCTH thuốc lá), Protect (bảo vệ mọi người khỏi phơi nhiễm với khói thuốc), Offer (hỗ trợ cai nghiện thuốc lá), Warn (cảnh báo về tác hại của thuốc lá), Enforce (tăng cường cấm quảng cáo thuốc lá, khuyến mãi và tài trợ), Raise (tăng thuế thuốc lá).

Xác định mục tiêu chống “đại dịch” thuốc lá này, mới đây, Bộ Y tế đã tổ chức khóa tập huấn về cai nghiện thuốc lá cho cán bộ y tế các tỉnh miền Nam và Tây Nguyên. Khóa tập huấn này là một trong những hoạt động đầu tiên trong công tác nâng cao năng lực cho nhân viên y tế về tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Theo PGS-TS Lương Ngọc Khuê, Luật PCTH của thuốc lá quy định thực hiện môi trường không khói thuốc tại các địa điểm cấm hút thuốc như cơ sở y tế, trường học, nơi làm việc trong nhà... Nhằm mục đích  giúp các đơn vị thực hiện tốt các quy định về môi trường không khói thuốc, tạo môi trường thuận lợi hỗ trợ người hút thuốc có thêm quyết tâm bỏ thuốc, Quỹ PCTH của thuốc lá xác định công tác tư vấn cai nghiện là một trong những mục tiêu quan trọng nhất.

Theo đó, trong năm nay, Quỹ PCTH của thuốc lá hỗ trợ thành lập Trung tâm Tư vấn cai nghiện thuốc lá tại Trung tâm Hô hấp  BV Bạch Mai, đồng thời triển khai hoạt động tư vấn cai nghiện tại 5 BV khác, gồm: Phổi trung ương, Ung bướu Hà Nội, Trung ương Huế, Nhân dân Gia Định (TP HCM), Y học cổ truyền trung ương.

Cụ thể, tập trung vào các nội dung: nâng cao kỹ năng cho nhân viên y tế về tư vấn cai nghiện thuốc lá cho bệnh nhân và người nhà người bệnh; đào tạo các cán bộ chủ chốt về tư vấn cho các cán bộ, nhân viên y tế tuyến tỉnh, huyện; triển khai tư vấn cai nghiện thuốc lá qua điện thoại... “Với quyết tâm dành quyền ưu tiên cho bảo vệ sức khỏe công cộng, hướng mới này đánh đấu một bước ngoặt lớn trong công tác PCTH của  thuốc lá tại Việt Nam” - PGS Khuê nhấn mạnh.

Bài và ảnh: XUÂN THU