Bài toán khó của ngành dừa toàn cầu
Theo báo cáo năm 2025 của IMARC Group, thị trường dừa toàn cầu đạt 21,7 tỉ USD năm 2024 và dự kiến vượt 53,4 tỉ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng khoảng 10%/năm.
Tại Việt Nam, ngành dừa đang phát triển mạnh với hơn 200.000 ha canh tác. Hiệp hội Dừa Việt Nam dự báo kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa năm 2025 đạt 1,1-1,15 tỉ USD, tăng 20-25% so với năm 2024. Cây dừa hiện là nguồn thu nhập của gần 390.000 hộ nông dân trên cả nước.
Không chỉ đóng vai trò kinh tế, dừa còn mang ý nghĩa sinh thái quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Theo Tạp chí Tài chính, trung bình 1 ha dừa có thể hấp thụ 70-75 tấn CO₂ mỗi năm và góp phần hạn chế xâm nhập mặn. Vì vậy, bảo tồn và phát triển vùng nguyên liệu dừa được xem là chìa khóa cho tăng trưởng bền vững.
Tuy nhiên, ngành dừa tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung do lão hóa vườn cây. Tại Indonesia, Fiji, Samoa hay quần đảo Solomon, tỷ lệ dừa già cỗi chiếm từ 35-60%, đe dọa năng suất dài hạn.
Tại Bến Tre (nay thuộc Vĩnh Long), trung tâm ngành dừa Việt Nam, xâm nhập mặn năm 2024 lan sâu hơn 40 km với độ mặn 4‰; canh tác lạm dụng hóa chất khiến đất suy thoái, trong khi tỷ lệ đất hữu cơ chỉ đạt 0,4%. Dự báo trong 5-10 năm tới, hơn 30.000 ha dừa sẽ lão hóa, đòi hỏi tái canh khẩn cấp để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.
Ở góc độ kinh tế - xã hội, sản xuất nhỏ lẻ khiến nông dân yếu thế trong đàm phán, thu nhập bấp bênh và khó tiếp cận vốn, công nghệ. Trong khi đó, các thị trường lớn như EU, Bắc Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng, chứng nhận Organic, tín chỉ carbon, chống phá rừng (EUDR) và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).
Doanh nghiệp Việt hành động vì "Cây của sự sống"
Trước thực trạng đó, Công ty Cổ phần Xuất Nhập Khẩu Bến Tre (Betrimex) đã khởi động Dự án "Tái sinh vườn dừa - Xanh hóa tương lai" giai đoạn 2015-2026, tập trung tại các vùng sinh thái dừa trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long.
Giai đoạn 2015-2022, Betrimex triển khai dự án "10.000 ha vườn dừa hữu cơ cho nông dân", từng bước chuyển đổi canh tác truyền thống sang mô hình hữu cơ, nâng cao chất lượng nguyên liệu và thu nhập cho nông dân.
Giai đoạn 2023-2026, doanh nghiệp đẩy mạnh tái canh chiến lược, kết hợp trồng mới, xen canh và phục hồi đất, hướng tới bảo đảm nguồn cung dài hạn và ổn định.
Sau hơn 10 năm, thành quả nổi bật là việc hình thành 15.000 ha dừa đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế, tạo vùng nguyên liệu xanh, bền vững và nâng cao giá trị trái dừa Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Song song đó, Betrimex đưa mô hình Thương mại công bằng (Fairtrade) trở thành trụ cột hợp tác với cộng đồng. Mô hình hiện được triển khai tại 4 hợp tác xã gồm Thạnh Phú Đông, Long Mỹ, Cẩm Sơn và Hưng Lễ, giúp nông dân được bảo vệ bởi giá tối thiểu và hưởng lợi từ Quỹ phúc lợi Fairtrade để tái đầu tư cho giáo dục, y tế và hạ tầng sản xuất.
Hướng tới giai đoạn 2025-2026, Betrimex tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số bằng việc ứng dụng IoT trong canh tác, theo dõi dữ liệu đất - nước và cảnh báo sớm xâm nhập mặn. Các giải pháp này sẽ tích hợp vào Farmer App, kết hợp Fintech nhằm hỗ trợ tín dụng dựa trên lịch sử canh tác của nông hộ.
"Trái ngọt" sau hành trình hơn 10 năm
Những nỗ lực bền bỉ của Betrimex đã được ghi nhận khi dự án "Tái sinh vườn dừa - Xanh hóa tương lai" được vinh danh tại Human Act Prize 2025, hạng mục "Dự án bền vững".
Theo ông Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ NN&MT), đây là dự án tiêu biểu khi doanh nghiệp sở hữu 15.000 ha dừa được sản xuất theo chuẩn hữu cơ.
Giải thưởng không chỉ ghi nhận một dự án cụ thể mà còn khẳng định hướng đi mới cho nông nghiệp Việt Nam: tích hợp Agtech - Foodtech - Fintech, phát triển bền vững dựa trên khoa học dữ liệu, kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh. Qua đó, Betrimex đang góp phần duy trì "Cây của sự sống", đồng thời nâng tầm vị thế ngành dừa Việt Nam trên trường quốc tế.
