“Doanh nghiệp (DN) sẽ thấy rất phiền toái nếu bị kiện nhưng nếu không theo đuổi vụ kiện mà chấp nhận từ bỏ thị trường xuất khẩu này để sang thị trường khác thì trong vòng 2 năm sau, họ sẽ tiếp tục gặp một vụ kiện tương tự. Muốn tận dụng được lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), DN phải xem việc bị kiện chống bán phá giá là bình thường”. Đó là ý kiến của bà Phạm Châu Giang, Trưởng Phòng Điều tra vụ kiện phòng vệ thương mại của DN trong nước Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công Thương tại hội thảo “Việt Nam trong thế giới thương mại không biên giới: Cơ hội và thách thức” vừa tổ chức tại TP HCM.

Vẫn bị xem là nền kinh tế phi thị trường

Ông Matthew McConkey, luật sư thành viên Công ty Luật Mayer Brown (Mỹ), cho biết khi tham gia nhiều FTA, xuất khẩu của DN Việt Nam sẽ tăng thêm cơ hội làm ăn vì thuế được giảm nhưng khả năng bị kiện chống bán phá giá lại “lên ngôi”, đồng thời chống trợ cấp cũng rất lớn. Khi nhiều người muốn mua hàng hóa từ Việt Nam, ngành công nghiệp bản địa của nước đó sẽ cảm thấy bị đe dọa. Từ nhiều năm qua, hàng hóa của Việt Nam phải đối mặt với nhiều vụ kiện ở các thị trường EU, Mỹ và các nước trong khu vực. Mới đây, Bộ Công nghiệp và Thương mại quốc tế của Malaysia đã khởi xướng điều tra chống bán phá giá thép cuộn sơn phủ màu nhập khẩu từ Việt Nam và Trung Quốc.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân khiến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam hay bị kiện là do Việt Nam vẫn bị xem là nền kinh tế phi thị trường. Phải đến  năm 2019, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và Mỹ mới xem xét Việt Nam là nền kinh tế thị trường hay không? “Bị đánh giá là nền kinh tế phi thị trường sẽ tạo ra nhiều bất lợi cho DN Việt Nam” - ông Matthew McConkey bình luận. Bà Phạm Châu Giang cho rằng các đối tác FTA sắp tới của Việt Nam như: Mỹ, Nga… là những nước đã tiến hành nhiều vụ kiện phòng vệ thương mại nên khi DN xuất khẩu qua những thị trường này cần lưu ý khả năng bị kiện có thể tăng lên. Nước Mỹ đang dự tính dựng hàng rào với hàng dệt may nhập khẩu, như: phải có giấy chứng nhận không sử dụng lao động trẻ em, tăng cường yêu cầu về bản quyền phần mềm đối với các máy móc liên quan đến sản xuất… Để đối phó với kiện bán phá giá, hiện nay một số DN Việt đã thành lập bộ phận phụ trách riêng về phòng vệ thương mại nhằm ứng phó ở các thị trường trong trường hợp bị kiện.

Hàng thủy sản chế biến xuất khẩu đã nhiều lần bị kiện bán phá giá. (Ảnh chỉ có tính minh họa)
Ảnh: Nguyễn Hải

Sẽ bị cạnh tranh rất lớn trên sân nhà

Tham gia các FTA, thuế sẽ giảm, tạo thêm thuận lợi cho DN nhập khẩu nguyên phụ liệu, giúp sản xuất hàng với giá rẻ hơn. Nhưng với thị trường nội địa, vì hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam sẽ có thuế suất dần về 0% (trừ một số mặt hàng nhạy cảm), khi đó DN sẽ bị cạnh tranh rất lớn trên sân nhà.

Trong những trường hợp DN thấy rất khó cạnh tranh, có thể sử dụng các hàng rào kỹ thuật mà WTO cho phép. Chẳng hạn, tại Malaysia, giai đoạn từ năm 2007-2011, nước này không điều tra bất kỳ vụ kiện chống bán phá giá nào; đến khi Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) có hiệu lực vào tháng 5-2010 vì thuế nhập khẩu giảm mạnh khiến DN bắt đầu ngấm đòn do sức ép từ hàng nhập khẩu. Và từ cuối năm 2011 đến nay, nước này đã thực hiện nhiều hồ sơ khởi kiện đối với hàng hóa nhập khẩu với các đối tác FTA.

VŨ PHONG