Tuy nhiên, vẫn còn gần 99% lực lượng lao động khu vực phi chính thức chưa tham gia BHXH tự nguyện. Đây là một vấn đề lớn để vận động người dân tham gia bảo đảm mục tiêu BHXH toàn dân.
Số người tham gia tăng mạnh
Theo ông Trần Đình Liệu, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, chính sách BHXH tự nguyện được thực hiện từ năm 2008 nhằm tạo cơ hội cho mọi người lao động ở khu vực phi chính thức được tham gia BHXH. Sau 10 năm, số người tham gia BHXH tự nguyện vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Tuy nhiên, ngày 23-5-2018, sau Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa XII ban hành Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH cùng với định hướng thực hiện "BHXH toàn dân"; Nghị quyết số 102/NQ-TW ngày 3-8-2018 của Chính phủ giao chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH cho UBND tỉnh, thành phố và coi đó là chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, công tác phát triển BHXH tự nguyện đã có nhiều bứt phá.
Với quyết tâm đưa Nghị quyết 28-NQ/TW nói riêng và các chính sách an sinh xã hội nói chung đi vào cuộc sống, thời gian qua, BHXH Việt Nam đã nỗ lực, triển khai nhiều giải pháp và đạt được những kết quả tích cực. Năm 2018, toàn quốc đã có trên 277.000 người tham gia BHXH tự nguyện, tăng hơn 52.900 người, tương ứng tăng 23,6% so với năm 2017. Năm 2019, con số này đã đạt gần 574.000 người, tăng 296.700 người, tương ứng tăng 107,1% so với năm 2018, chiếm 1,17% so với lực lượng lao động trong độ tuổi lao động. Đặc biệt, số người tham gia BHXH tự nguyện tăng mới trong năm 2019 đã bằng tổng số người tham gia BHXH tự nguyện phát triển được của cả 11 năm trước cộng lại. "Để đạt được những con số ấn tượng trên là do về chính sách, hiện nay, không giới hạn trần tuổi tham gia BHXH tự nguyện chỉ cần là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên. Các phương thức đóng đa dạng và linh hoạt, nới rộng thời điểm đóng. Quy định mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện cũng phù hợp hơn. Hiện người tham gia BHXH tự nguyện còn được nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỉ lệ phần trăm (%) trên mức đóng BHXH hằng tháng theo mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn. Cùng đó, BHXH Việt Nam đã tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan; nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ như tích cực tham gia đề xuất hoàn thiện chính sách cho phù hợp với tình hình thực tiễn..." - ông Liệu dẫn chứng.
Tích cực tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHXH tự nguyện Ảnh: Hải Yến
Mới đây, BHXH Việt Nam đã phối hợp với Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam tổ chức lễ ra quân trực tuyến toàn quốc hưởng ứng "Tháng vận động triển khai BHXH toàn dân - Tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHXH tự nguyện". Qua đó, trực tiếp vận động được 133.822 người, trong đó, có 62.522 người tham gia BHXH tự nguyện, 71.300 người tham gia BHYT hộ gia đình. Con số này phần nào khẳng định niềm tin sâu sắc của nhân dân đối với chính sách an sinh xã hội của Đảng và nhà nước.
Yên tâm khi về già
Lãnh đạo BHXH Việt Nam cho biết Nghị quyết 28-NQ/TW là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của ngành BHXH, mở rộng phạm vi bao phủ BHXH là mục tiêu trước mắt và lâu dài để hướng tới BHXH toàn dân, bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động. Tuy nhiên, công tác phát triển BHXH, nhất là BHXH tự nguyện, hiện nay đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.
Hiện nay, hầu hết người dân chưa có thông tin đầy đủ về chính sách BHXH tự nguyện. Người dân thường so sánh, BHXH bắt buộc có 5 chế độ nhưng BHXH tự nguyện chỉ có 2 chế độ là hưu trí và tử tuất. Tuy nhiên, nhiều người chưa biết hưởng 5 chế độ vì người tham gia BHXH bắt buộc phải đóng tiền cho 5 chế độ, hưởng 2 chế độ vì người dân chỉ đóng tiền cho 2 chế độ. Trong khi đó, nếu đóng cả 5 chế độ thì với người lao động tự do, không có sự đóng góp của doanh nghiệp sẽ là một gánh nặng lớn.
Về số tiền hưởng BHXH tự nguyện, nhiều người nghĩ là không bằng gửi tiết kiệm. Nhưng nếu người dân đóng BHXH tự nguyện 22% trên mức 700.000 đồng của chuẩn hộ nghèo hằng tháng thì trong vòng 20 năm khi nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi thì nhận lương hưu mỗi tháng được 400.000, đồng lớn hơn rất nhiều số tiền đóng hằng tháng 154.000 đồng; cũng lớn hơn số tiền trợ cấp của nhà nước 270.000 đồng/tháng cho người từ 80 tuổi. Số tiền này, người dân được hưởng ngay từ năm 55, 60 tuổi, không phải đợi đến 80 tuổi để nhận trợ cấp xã hội. Số tiền lương hưu này cũng được điều chỉnh tăng lên theo chính sách tiền lương của nhà nước.
Trước mắt, ngành BHXH sẽ tập trung đổi mới toàn diện nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền BHXH. Qua đó, giúp người dân hiểu rõ quyền, lợi ích của việc tham gia BHXH trên cơ sở nhận thức đúng, đầy đủ chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước về BHXH để chủ động tham gia.
Bên cạnh đó, BHXH Việt Nam tiếp tục đề xuất, kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHXH để tăng tính hấp dẫn, thuận lợi hơn nữa cho người tham gia. Trong đó sẽ đề xuất, kiến nghị: sửa đổi quy định về điều kiện, thời gian đóng BHXH tự nguyện để được hưởng lương hưu, kết hợp với điều chỉnh cách tính hưởng lương hưu; quy định điều chỉnh tăng và linh hoạt hơn về sự hỗ trợ của nhà nước cho người tham gia BHXH tự nguyện; quy định điều kiện về tuổi được hưởng lương hưu giữa nam và nữ cho phù hợp để khuyến khích nông dân, người lao động khu vực phi chính thức tham gia BHXH tự nguyện.
