Việt Nam tự hào sở hữu hơn 3 triệu ha trồng trọt, đóng góp tới 20% sản lượng cà phê Robusta toàn cầu. Tuy nhiên, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung cà phê đang đặt ra những thách thức cho Việt Nam - nhà sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới.

Nhiều giải pháp căn cơ, đề xuất tầm nhìn chiến lược đã được các chuyên gia bàn thảo tại Hội nghị cà phê quốc tế và công bố Liên minh cà phê Việt Nam - Thế giới (Global Coffee Alliance - GCA), do tỉnh Lâm Đồng và King Coffee phối hợp tổ chức ngày 22-12, trong khuôn khổ Lễ hội Di sản Cà phê tại Đà Lạt.

Những "cơn gió ngược" khắc nghiệt

Ngành cà phê toàn cầu đang đứng trước những thách thức chưa từng có: biến đổi khí hậu làm giảm năng suất lên đến 50% ở một số vùng; giá cà phê biến động mạnh do lạm phát và xung đột địa chính trị; sự mất cân bằng trong chuỗi giá trị, nơi nông dân chỉ nhận được 10-20% giá bán lẻ.

Nếu không hành động, thế giới có nguy cơ thiếu hụt nguồn cung lên đến 50 triệu bao cà phê mỗi năm vào thập kỷ 2030. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề xã hội và môi trường.

Tại Việt Nam, cà phê không chỉ là sinh kế của hàng triệu hộ nông dân mà còn là bản sắc văn hóa của vùng đất Tây Nguyên. Thế nhưng, đằng sau những con số ấn tượng ấy là những "cơn gió ngược" đầy khắc nghiệt.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam, 2 niên vụ 2023-2025 nắng nóng, khô hạn kéo dài, bão lụt liên tiếp ảnh hưởng nặng nề đến nhiều diện tích cà phê. Tái canh cây cà phê cũng là yêu cầu cấp thiết khi các vườn cà phê đang dần già nua. Bên cạnh đó, việc "tăng sâu, giảm thô" trong chế biến, cũng cần làm ngay, nếu không muốn ở tầng thấp chuỗi giá trị.

Giải ‘bài toán’ bền vững

Theo ông Lương Văn Tự, Chủ tịch Hiệp hội Thông tin Tư vấn Kinh tế Thương mại Việt Nam, trong 25 năm tới, để Việt Nam giữ vị trí thứ 2, đưa kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt hơn 10 tỉ USD, chúng ta phải thúc đẩy năng suất, tăng chế biến sâu, giảm xuất khẩu thô, chú trọng "năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng." Từ cấp vĩ mô, Việt Nam cần đẩy mạnh ngoại giao về kinh tế, bàn thảo với các đối tác quốc tế, gỡ rào cản thương mại cho cà phê Việt.

Thay vì xuất khẩu thô với giá trị thấp, việc tập trung vào "chế biến sâu" đang là con đường duy nhất để nâng tầm vị thế cà phê Việt.

Bà Lê Hoàng Diệp Thảo - nhà sáng lập & CEO TNI King Coffee chia sẻ, tham gia Liên minh cà phê Việt Nam - Thế giới (GCA), các thành viên cần cam kết đẩy mạnh ứng dụng AI, xem đây là động lực thúc đẩy giúp cà phê gia tăng giá trị.

Dự án AI Coffee Academy, với tổng mức đầu tư dự kiến là 1.500 tỉ đồng, được King Coffee đề xuất xây dựng, không chỉ là trung tâm đào tạo và nghiên cứu ứng dụng AI cho ngành cà phê, mà còn được định vị như một hạt nhân chiến lược trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, bằng việc tích hợp công nghệ 4.0 vào toàn bộ chuỗi giá trị, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây là bước đi chiến lược để đưa cà phê Việt Nam từ vị thế quốc gia sản xuất lên tầm quốc gia dẫn dắt công nghệ và tri thức trong ngành cà phê thế giới.

GCA đặt mục tiêu đầu tư 5 tỉ USD vào nghiên cứu giống cây mới, mở rộng diện tích cà phê hữu cơ lên 50% và xây dựng các trung tâm chế biến hiện đại tại Đắk Lắk, Lâm Đồng... xuất khẩu "Cà phê Việt Nam Chứng nhận Toàn cầu", tăng kim ngạch từ 4 tỉ USD hiện nay lên 10 tỉ USD, mở rộng chuỗi cửa hàng toàn cầu, mang văn hóa cà phê Việt đến 100 quốc gia.

25 năm tới là một hành trình dài với nhiều biến số nhưng với sự đồng lòng, đồng thuận nối vòng tay liên kết toàn cầu, từ chính sách của chính quyền, tâm huyết của doanh nghiệp và khát vọng của người nông dân, hạt cà phê Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua giông bão, viết tiếp huyền thoại./.

Từ ý tưởng đến quán cà phê thành công: bí quyết cho người mơ ước khởi nghiệp

Từ ý tưởng đến thành công không còn xa vời khi chọn mô hình cà phê nhượng quyền, giúp tiết kiệm vốn, giảm rủi ro và vận hành hiệu quả ngay từ đầu.