Ô nhiễm không khí xếp thứ 10 trong các yếu tố nguy cơ tử vong, do gây ra các bệnh nghẽn phổi mạn tính và ung thư. Đây cũng là yếu tố chính gây ra các bệnh tim mạch, đột quỵ, các bệnh hô hấp mạn tính và làm tăng mức độ trầm trọng của bệnh hen suyễn.

2 triệu người chết trẻ do ô nhiễm không khí

Mới đây, tại hội thảo "Ảnh hưởng của ô nhiễm không khí tới sức khỏe cộng đồng", ông Tôn Tuấn Nghĩa, cán bộ sức khỏe môi trường của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết ô nhiễm không khí là yếu tố nguy cơ chính gây ra các bệnh tim mạch, đột quỵ, các bệnh hô hấp mạn tính và ung thư phổi, làm tăng nguy cơ truyền nhiễm hô hấp cấp tính và làm tăng mức độ trầm trọng của bệnh hen suyễn. Theo ông Nghĩa, có thể phân thành 2 loại ô nhiễm không khí là ô nhiễm không khí xung quanh và ô nhiễm không khí trong nhà. Trong đó, ô nhiễm không khí xung quanh là ô nhiễm chủ yếu do đô thị hóa, công nghiệp hóa và các hoạt động giao thông gây ra; còn ô nhiễm không khí trong nhà do các hoạt động đun nấu bằng nhiên liệu rắn như than, củi, than đá, phân khô và các phế thải nông nghiệp khác.

Một báo cáo được WHO công bố năm 2016 cho thấy trên thế giới mỗi năm có khoảng 2 triệu người chết trẻ do ô nhiễm không khí, trong đó có hơn một nửa là người dân ở các nước đang phát triển. Ô nhiễm không khí trong nhà được xác định là yếu tố xếp thứ 10 trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong trên toàn cầu, dẫn đến khoảng 2,85 triệu người chết trong năm 2015 do các bệnh nghẽn phổi mạn tính và ung thư. Ở trẻ em dưới 5 tuổi, đây là yếu tố nguy cơ thứ 7 dẫn tới tử vong do các bệnh lây truyền qua đường hô hấp như viêm phổi.

WHO cũng đưa ra cảnh báo phần lớn số ca ung thư phổi do ô nhiễm không khí là từ các nước có thu nhập thấp hoặc trung bình, các nước thuộc vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. Theo giới chuyên môn, các chất ô nhiễm xuyên qua màng lọc của phổi, đi vào máu, ngấm vào các thành mạch gây tình trạng xơ vữa và tác động tức thời như viêm phổi, viêm mũi, hen suyễn, thậm chí về lâu dài gây ung thư phổi. Với các hạt bụi mịn, kể cả việc đeo khẩu trang cũng không có giá trị. Đặc biệt, có những người làm việc trong môi trường ô nhiễm như lò than, nhà máy xi măng bị xơ cứng phổi.

Ngày càng nhiều trẻ nhỏ mắc các bệnh về đường hô hấp mà ô nhiễm không khí ở đô thị là một trong những nguyên nhân. (Ảnh chỉ có tính minh họa)

Ô nhiễm từ nhà máy nhiệt điện chạy bằng than

Ông Tôn Tuấn Nghĩa cũng cho biết trong các chất gây ô nhiễm không khí, các ngành công nghiệp đốt than, nhà máy nhiệt điện và đốt than sưởi trong nhà là nguyên nhân của 40% các trường hợp phơi nhiễm với hạt rắn lơ lửng PM2.5 và ước tính gây ra 366.000 ca tử vong trong năm 2013. Trong năm 2015, số ca tử vong do phơi nhiễm dài hạn đối với hạt rắn PM2.5 trong không khí là 4,2 triệu trường hợp.

Theo số liệu quan trắc qua các năm gần đây, tại một số đô thị lớn ở Việt Nam cho thấy ô nhiễm bụi mịn PM2.5 là vấn đề nghiêm trọng nhất đối với chất lượng không khí. Đây là vấn đề nan giải không chỉ của Việt Nam mà cả nhiều quốc gia châu Á. Trước đó, một nghiên cứu của Trung tâm Sáng tạo Xanh (GreenID) cho biết ô nhiễm không khí ở Hà Nội ngày càng gia tăng, nguyên nhân một phần cũng xuất phát từ các nhà máy nhiệt điện than. Theo nghiên cứu này, TP Hà Nội bị bủa vây bởi khoảng 20 nhà máy nhiệt điện than ở phía Bắc. Phần lớn các nhà máy này mới chỉ có thiết bị xử lý bụi, một số có khả năng xử lý SO2.

Bác sĩ Trần Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo phát triển cộng đồng, cho rằng thời gian qua, các nhà máy sản xuất công nghiệp, công trình xây dựng, phương tiện xây dựng và đặc biệt là nguồn ô nhiễm từ nhà máy nhiệt điện chạy than liên tục tăng. "Theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh, đến năm 2030, Việt Nam sẽ có thêm 41 nhà máy nhiệt điện than. Trong khi đó, báo cáo của nhóm nghiên cứu Trường ĐH Harvard về gánh nặng bệnh tật do nhiệt điện than tại Đông Nam Á ước tính số ca tử vong sớm ở Việt Nam do ô nhiễm nhiệt điện than sẽ tăng từ 4.300 ca năm 2011 lên thành 15.700 ca vào năm 2030" - ông Tuấn nhấn mạnh.

Minh chứng cho những tác động của ô nhiễm không khí tới sức khỏe con người được ông Tuấn đưa ra là trường hợp xã Thanh Hải, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Ở xã nằm cách Nhà máy Nhiệt điện than Ninh Bình 14 km về phía Tây Nam, gần nhiều nhà máy sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng khác này có đến 70% người trên 65 tuổi và trẻ em dưới 5 tuổi qua khám lâm sàng được phát hiện mắc các bệnh về hô hấp và tim mạch.

GS-TS Lê Vũ Anh, Chủ tịch Hội Y tế Công cộng Việt Nam, nhấn mạnh ô nhiễm không khí chắc chắn sẽ tác động nặng nề tới sức khỏe của trẻ nhỏ và chất lượng sống, tuổi thọ của người cao tuổi cũng bị ảnh hưởng, còn việc biến đổi gien hiện chưa có báo cáo. "Do tác động xấu đến sức khỏe người dân nên nhiều nước đã cấm xây dựng nhà máy nhiệt điện than, tại sao Việt Nam lại định tăng?"- GS Vũ Anh đặt câu hỏi.