Ngay cả ở quốc gia có nền y tế tiên tiến, số người không được chẩn đoán và điều trị cao huyết áp đúng lúc vẫn tiếp tục chiếm đa số mặc dầu thao tác phát hiện huyết áp cao chỉ mất vài phút. Trong khi thầy thuốc không thiếu thuốc đặc hiệu nhưng số người suy thận, thoái hóa võng mạc, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, bệnh Alzheimer... vẫn cứ tăng chứ không giảm.

Người Việt thờ ơ với bệnh huyết áp?

Đáng nói hơn nữa là kết quả của công trình nghiên cứu nhiều năm với cả trăm ngàn bệnh nhân ở Thụy Điển và Anh cho thấy mối liên hệ mật thiết giữa bệnh cao huyết áp và ung thư. Tình trạng này càng nghiêm trọng hơn nữa nếu bệnh nhân, bên cạnh huyết áp cao, cũng là nạn nhân của tình trạng tăng mỡ máu, béo phì và tiểu đường.

Vấn đề không chỉ có thế. Theo Học viện Robert Koch ở CHLB Đức, bệnh cao huyết áp sở dĩ nghiêm trọng không chỉ vì hậu quả mà vì bệnh đang phát tán, dù không lây lan, với khuynh hướng gõ cửa người hãy còn quá trẻ, thay vì là bệnh của người cao tuổi như vài thập niên trước đây. Nếu ở Đức, nơi cuộc sống chắc chắn khó căng thẳng như ở xứ mình, có phân nửa số người trong độ tuổi 35-55 là nạn nhân của cao huyết áp thì con số bệnh nhân ở bên ta không thể thấp hơn. Khó không chỉ ở điểm 2/3 số trường hợp không có các triệu chứng như nhức đầu, chóng mặt… trong mấy năm đầu. Khó không vì gần phân nửa trường hợp tai biến mạch máu não hay nhồi máu cơ tim không có dấu hiệu báo động nên cả thầy thuốc lẫn bệnh nhân đều trở tay không kịp. Khó là vì nếu ở Đức vẫn còn 60% người đã bị cao huyết áp không chủ động tham gia chương trình tầm soát bệnh tim mạch định kỳ thì có thể đoán biết số người ở xứ mình chưa chịu đo huyết áp để phát hiện bệnh nhiều như thế nào!

Đáng tiếc là bệnh, tuy phải điều trị lâu dài, thậm chí suốt đời nhưng phương án cầm chân huyết áp lại không quá phức tạp. Theo chuyên gia ở Đại học Maryland, nguyên tắc dự phòng biến chứng nghiêm trọng của căn bệnh này lại trùng hợp với một tiêu chí “vàng” của thầy thuốc đông y. Đó là “chữa bệnh khi bệnh chưa phát”. Muốn vậy, theo các nhà nghiên cứu ở Đại học Maryland, đừng quên dùng nấm thường xuyên trên bàn ăn, tốt hơn nữa là dùng các loại nấm thuốc như linh chi, đông cô..., nếu không thường xuyên thì định kỳ, vì hoạt chất trong nấm là thuốc điều chỉnh huyết áp. Điều chỉnh bao giờ cũng tốt hơn hơn hưng phấn hay ức chế.

Đưa nấm vào phác đồ điều trị

Theo chuyên gia ở Viện Mykotroph, một trong các trung tâm nghiên cứu về nấm nổi tiếng ở châu Âu, nấm là thuốc phòng ngừa bệnh cao huyết áp nhờ cơ chế tác dụng đa dạng, bao gồm:
- Hạ loại mỡ độc hại triglyceride và LDL trong máu.
- Tăng loại mỡ hữu ích HDL.
- Yểm trợ chức năng giải độc của lá gan đồng thời ức chế phản ứng tổng hợp chất béo thái quá.
- Ngăn chặn tiến trình tổng hợp homocystein - chất keo dán chặt tiểu cầu, chất vôi, cholesterol vào thành mạch - ở người quá stress.

Việc kết hợp các loại nấm thuốc trong phác đồ điều trị vì thế là phương tiện để thầy thuốc có thể giảm phản ứng phụ nghiêm trọng của thuốc, nhờ vào:
- Kiểm soát lượng mỡ trong máu mà không cần dùng thuốc đặc hiệu.
- Giảm lượng thuốc hạ áp bằng hóa chất tổng hợp.
- Bảo vệ thành mạch trước độc chất ôxy hóa trong môi trường ô nhiễm.
- Chống tình trạng co thắt vi mạch bất ngờ ở đối tượng thuyên tắc mạch vành.
- Giữ độ nhớt của máu trong định mức lý tưởng để qua đó bảo vệ đáy mắt, cầu thận, đầu chi…, các nơi mong manh và dễ hư tổn nếu máu tưới không đến nơi.

Thuốc đặc hiệu dù hiệu quả cấp kỳ cách mấy vẫn chỉ là giải pháp, trong khi người bệnh, nhất là người chưa bệnh nhưng có nguy cơ cao bị cao huyết áp, cần biện pháp rốt ráo hơn để cầm chân huyết áp trong những khoảnh khắc cam go. Vấn đề đúng là không đơn giản nhưng đáp án xem ra không bất khả thi nếu như thầy thuốc cũng như bệnh nhân đừng quên kinh nghiệm của y học dân gian, được vận dụng với ngôn ngữ.

Bác sĩ Lương Lễ Hoàng