Phát triển hàng không thế hệ mới không chỉ đáp ứng nhu cầu nội tại mà trở thành định hướng chiến lược để Việt Nam kiến tạo không gian tăng trưởng mới từ kinh tế hàng không. 

Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của chu kỳ phát triển mới khi Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số, từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu tăng trưởng hai con số đang đưa Việt Nam bước vào chu kỳ phát triển quy mô lớn, với hạ tầng, năng lượng và cải cách thể chế trở thành các động lực chiến lược tái định hình nền kinh tế.

Định vị lại ngành hàng không Việt Nam

Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, hàng không không chỉ còn là một ngành dịch vụ vận tải đơn thuần, mà đã trở thành một cấu phần chiến lược trong hạ tầng kinh tế - xã hội, giữ vai trò trụ cột trong thúc đẩy tăng trưởng, thu hút đầu tư, phát triển vùng miền và bảo đảm an ninh - quốc phòng.

Tuy vậy, phát triển hàng không thế hệ mới là "mảnh ghép" quan trọng nhưng vẫn đang là điểm khuyết của thị trường hàng không Việt Nam. Vì vậy, theo định hướng của Chính phủ, các sân bay mới, trong đó có sân bay quốc tế Gia Bình, được xây dựng theo các chuẩn mực quốc tế, trở thành cảng hàng không thông minh, xanh, bền vững, thế hệ mới đẳng cấp quốc tế, đạt tiêu chuẩn 5 sao.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, dù chịu nhiều tác động khó lường của kinh tế thế giới, trong đó có xung đột Trung Đông nhưng 4 tháng đầu của năm, ngành hàng không Việt Nam vẫn tăng trưởng bứt phá: phục vụ hơn 46 triệu lượt hành khách, tăng gần 18% so với cùng kỳ năm trước; vận chuyển hàng hóa đạt 616.000 tấn, tăng 17%. Đây là mức tăng cao so với mức tăng trung bình khoảng 4% về lượng hành khách và 2,4% về hàng hóa của thị trường thế giới. Hàng không Việt Nam không chỉ cho thấy sức bật mạnh mẽ mà còn tạo sức hút từ tiềm năng lớn của thị trường.

Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết, thống kê của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), vận tải hàng không chiếm 33% giá trị hàng hóa thương mại thế giới. "Việt Nam với vị trí chiến lược tại trung tâm khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngành hàng không trực tiếp tạo ra 100.000 việc làm, đóng góp 1,9 tỉ USD vào GDP, chiếm 0,4% tổng GDP của Việt Nam. Tổng đóng góp của ngành hàng không bao gồm cả tác động gián tiếp là 17,5 tỉ USD, tương đương 4,1% GDP, tạo ra 2,5 triệu việc làm", Chủ tịch VLA chia sẻ.

Đồng thời ông Khoa cho biết, lượng hàng hóa vận chuyển qua đường hàng không tại Việt Nam đã đạt 1,3 triệu tấn vào năm 2023 và đạt mốc hơn 1,5 triệu tấn vào năm 2024, đứng thứ 20 thế giới về quy mô thị trường vận tải hàng không và thứ 22 về thương mại quốc tế liên quan đến vận tải hàng không.

"Con số này phản ánh tiềm năng to lớn của thị trường Việt Nam trong việc kết nối các trung tâm sản xuất và tiêu dùng trên toàn thế giới. Hoạt động khai thác của các hãng hàng không Việt Nam đã dần phục hồi, hoạt động vận tải hàng không cơ bản đảm bảo an toàn", ông Đào Trọng Khoa khẳng định.

Trên nền tảng đó, các dịch vụ hàng không duy trì đà tăng trưởng ổn định, từng bước hình thành mạng lưới kết nối "huyết mạch" trên không trung.

Động lực chính sách và "chìa khoá" hạ tầng

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, PGS TS Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế - nhấn mạnh: Phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại tiếp tục được xác định là một trong ba đột phá chiến lược tại Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong đó, hạ tầng hàng không được định vị là lĩnh vực then chốt, mang tính lan tỏa cao, với vai trò không chỉ phục vụ giao thông mà còn tạo lập các cực phát triển kinh tế mới.

Các cảng hàng không thế hệ mới đang dần chuyển dịch thành trung tâm tổ chức các dòng chảy logistics, thương mại, tài chính và đô thị, theo PGS TS Nguyễn Thường Lạng, đây là một trong những định hướng chiến lược, thể hiện tầm nhìn xa của Chính phủ trong việc kiến tạo và kích hoạt mô hình tăng trưởng mới trên cơ sở "đánh thức" tiềm năng đã "ngủ quên" tại nhiều tỉnh, thành. Trong bối cảnh đó, Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình đang nổi lên như một hướng tiếp cận cụ thể cho mô hình này.

PGS TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, sân bay không chỉ được hiểu là những đường băng, là hoạt động vận tải hành khách mà là một hệ sinh thái phát triển, là trung tâm kinh tế hàng không mới. Ở đó, công nghệ hàng không phát triển, hệ thống quản lý hiện đại cùng các ngành kinh tế có liên quan như logistics, trung tâm thương mại, trung tâm tài chính, giáo dục, y tế, giải trí… Theo đó, xây dựng sân bay quốc tế Gia Bình trở thành tổ hợp kinh tế hàng không, là xu hướng phát triển tất yếu. Nhiều quốc gia, nền kinh tế trong khu vực đã thành công với mô hình này mà tiêu biểu là sân bay Changi của Singapore, sân bay Chek Lap Kok của Đặc khu hành chính Hồng Kông (Trung Quốc). Đây có thể được xem là những tổ hợp kinh tế hàng không đồng bộ, tích hợp đa chức năng, đa tầng từ tầng hầm, tầng thấp đến tầng cao, giúp khai thác tối đa không gian, tạo giá trị tăng trưởng lớn từ các ngành dịch vụ.

PSG TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh đến định hướng phát triển kinh tế hàng không trong bối cảnh mới khi các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị được ban hành, nhất là Nghị quyết số 68-NQ/TW đã tạo hành lang chính sách quan trọng, mở đường khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực động lực, các mô hình phát triển tích hợp quy mô lớn, hiện đại như trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới.

Ngoài động lực từ "cánh cửa" chính sách thì "chìa khoá" nằm ở hạ tầng. Năm 2026, vốn đầu tư công được thực hiện ở mức cao kỷ lục, tập trung vào các dự án hạ tầng kết nối vùng, liên vùng và quốc tế, thể hiện rõ định hướng "hạ tầng đi trước đón đầu tăng trưởng". Với Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình, theo quy hoạch sẽ được kết nối bởi nhiều trục hạ tầng chiến lược như cao tốc Hà Nội - Gia Bình, Vành đai 4 vùng Thủ đô, cao tốc Gia Bình - Hải Phòng (cảng Lạch Huyện)… Đồng thời, hệ thống đường sắt cũng được phát triển với các tuyến then chốt như đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh và tuyến Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng, tạo mạng lưới giao thông đa phương thức đồng bộ.

Khi các điều kiện về thị trường, chính sách và hạ tầng cùng hội tụ, những mô hình tích hợp như Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình cho thấy một hướng đi mới: hàng không không chỉ là công cụ kết nối, mà đang trở thành nền tảng để tổ chức và khuếch đại các dòng chảy kinh tế, qua đó mở rộng không gian tăng trưởng theo một cách hoàn toàn khác.