Cá là nguồn thực phẩm giàu vitamin D, protein và nhiều chất dinh dưỡng khác. Trong cá có chứa những chất béo có lợi cho sức khỏe như acid omega-3 (DHA, EPA). Những loại chất béo này cơ thể không thể tổng hợp được và cũng có rất ít trong các nguồn thực phẩm từ động vật hoặc thực vật. Đây là những chất béo rất quan trọng do nó là thành phần cốt yếu tham gia vào sự phát triển não bộ, trí thông minh và  đôi mắt của trẻ. Trong cá chứa rất ít thành phần chất béo bão hòa gây hại cho cơ thể.

Khi nào cho trẻ ăn cá

Trẻ dưới 10 tháng tuổi chưa nên cho ăn cá vì hệ miễn dịch và hệ tiêu hóa của trẻ lúc này chưa được hoàn thiện.

Nếu trong gia đình có người trước đây bị dị ứng thuốc hay thức ăn, bị hen suyễn hay những bệnh mạn tính khác thì hãy đợi cho trẻ đến 3 tuổi mới nên cho ăn cá. Nếu sau khi ăn cá mà môi trẻ bị sưng phồng, mặt phù nề, da phát ban, đau bụng buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, thở khò khè, quấy khóc thì trẻ đã bị dị ứng cá, cần đưa đến bệnh viện ngay.

Để cho trẻ ăn cá được an toàn, đầu tiên cho ăn một lượng ít, khoảng nửa thìa thịt cá đã được nấu chín và bỏ xương. Sau đó nghiền nhuyễn và cho ăn như một món ăn chính trong khẩu phần ăn của trẻ. Có thể trộn cá cùng với khoai tây xay nhuyễn. Tốt nhất nên chọn loại cá có thịt màu trắng vì dễ tiêu và ít nguy cơ bị dị ứng, chẳng hạn như cá chim, cá bơn, cá tuyết.

Tác hại của thủy  ngân đối với cơ thể trẻ

Thủy ngân có mặt ở mọi nơi, ngay cả trong không khí. Trong thiên nhiên có một số nguồn chứa thủy ngân như từ núi lửa đang phun trào, từ những vụ cháy rừng. Các nhà máy nhiệt điện, nhà máy xi măng, các cơ sở sản xuất hóa chất và công nghiệp phóng thích thủy ngân vào không khí. Khi thủy ngân vào nước, vi khuẩn trong nước chuyển nó thành một dạng gọi là methyl-thủy ngân.

Một số loại cá có chứa thủy ngân. Liều cao thủy ngân trong cơ thể sẽ gây hại cho hệ thần kinh và não đang phát triển của trẻ. Methyl-thủy ngân gắn kết chặt vào protein trong thịt cá và vẫn tồn tại sau khi cá đã được nấu chín, vì vậy cá hấp thu vào cơ thể một cách dễ dàng. Khi vào cơ thể, methyl-thủy ngân trở thành độc tố thần kinh ảnh hưởng đến não và hệ thần kinh trung ương. Trẻ sơ sinh, kể cả phôi thai, và trẻ nhỏ rất nhạy cảm với thủy ngân do não và hệ thần kinh đang phát triển. Hầu hết các loại cá và nghêu sò ốc hến có chứa một lượng thủy ngân nhất định nhưng chỉ có cá ăn thịt là chứa nhiều nhất do nó ăn các loài cá khác. Cá lớn sống lâu hơn cá nhỏ nên thủy ngân tích lũy trong cơ thể chúng nhiều hơn. Các nhà khoa học hiện vẫn đang tranh luận lượng thủy ngân bao nhiêu trong cơ thể trẻ thì gây hại. Tuy vậy, đa số đều cho rằng tốt nhất nên  tránh cho trẻ ăn các loại cá có nhiều thủy ngân như cá mập, cá kình, cá lưỡi kiếm (cá cờ).

Chọn lựa cá và hải sản

Nên ăn các loại cá như cá hồi, cá thu, cá ngừ, cá ba sa vì chứa nhiều acid béo Omega-3 hơn các loại cá khác. Tôm cua giàu đạm và canxi. Loại hải sản có vỏ như hàu, ngao, hến, trai nên cho trẻ 1 tuổi ăn bằng cách sau khi luộc xong thì lấy nước nấu cháo, còn thịt thì xay, băm nhỏ.

Gan cá tốt cho sự phát triển của mắt, hệ tiêu hóa vì giàu vitamin A, D. Hàu chứa nhiều kẽm vốn là thành phần của hơn 300 men (enzyme) trong cơ thể, là chất cần để tăng trưởng và phát triển hệ sinh dục. Hải sản giàu canxi cần cho sự phát triển xương, răng của trẻ. Hải sản giàu kẽm, đạm, giàu vitamin B và khoáng chất (canxi, đồng, sắt, kali…) cần cho việc đa dạng chế độ ăn của trẻ, giúp trẻ tăng trưởng khỏe mạnh. Điều cần lưu ý là phải chọn hải sản còn tươi để tránh bị ngộ độc.

Lưu ý: Trẻ ăn phải mật cá rất dễ gây ngộ độc và có thể nguy hiểm đến tính mạng, đặc biệt là mật cá trắm, cá chép. Trong mật cá có chứa chất tetrodotoxin tác động lên hệ thần kinh gây mệt mỏi, suy hô hấp, rối loạn hành vi. Vì vậy cần bỏ mật, lòng cá, rửa cá sạch và nấu kỹ.

Cá đóng một vài trò quan trọng trong các thành phần dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, nhất là đối với trẻ em. Vì vậy các bà mẹ nên được khuyến cáo về chế độ ăn để có những đứa con khỏe mạnh cả về tinh thần lẫn thể chất.

Bác sĩ Ngô Văn Tuấn