Phóng viên: Thưa bà, bà có thể cho biết hiện nay, Hiệp hội Bán hàng đa cấp có doanh nghiệp (DN) nào trực thuộc hiệp hội quản lý là đối tượng trên không?

- Bà Trương Thị Nhi: Hiện nay, Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam có 24 hội viên và chưa có hội viên nào thuộc đối tượng nêu trên. Trước đây, có một trường hợp là Công ty Liên Kết Việt nhưng đã bị xóa tên, khai trừ khỏi hiệp hội vào cuối tháng 12-2015 do vi phạm quy chế và điều lệ hiệp hội.

Hiệp hội quản lý hội viên của mình như thế nào trước cái nhìn không mấy thiện cảm của xã hội về mô hình này?

- Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam được Bộ Nội vụ cho phép thành lập với vai trò là cơ quan xã hội nghề nghiệp mà đối tượng hội viên chính thức và liên kết phải là các DN bán hàng đa cấp. Hoạt động của hiệp hội dựa trên điều lệ, quy chế hội viên và Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp bán hàng đa cấp. Nếu DN nào vi phạm thì căn cứ theo quy định mà xử lý kỷ luật theo mức độ.

 Làm sao để phân biệt bán hàng đa cấp chân chính và bán hàng đa cấp lừa đảo?

- Bán hàng đa cấp chân chính là mô hình bán hàng dựa trên hoạt động tiếp thị bán lẻ của cá nhân người tham gia và mạng lưới do cá nhân đó xây dựng. Cá nhân đó sẽ có thu nhập từ hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ hoạt động bán hàng của mình và của đội nhóm mạng lưới do mình xây dựng, bảo trợ. Đây là một phương thức tiến bộ đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới vì việc bán hàng sẽ được đẩy nhanh, hàng hóa không bị làm giả vì biết rõ nguồn gốc, người bán hàng có kiến thức về sản phẩm để tư vấn… Bản chất của bán hàng đa cấp là vậy nhưng trên thực tế xuất hiện nhiều biến tướng, lợi dụng để hoạt động bất chính lừa đảo mà biểu hiện rõ rệt nhất là:

Thứ nhất, cá nhân tham gia vào công ty bán hàng đa cấp bất chính, lừa đảo thì không được khuyến khích đi bán hàng mà chỉ khuyến khích mua hàng từ công ty. Đây là hoạt động mua hàng đa cấp chứ không phải bán hàng đa cấp. Người tham gia không đi bán hàng thì không thể nào phát sinh thu nhập, sai với bản chất. Hậu quả là chỉ có công ty có lợi vì bán được hàng, thu được tiền còn người tham gia thì thiệt hại do không nắm được chính xác thông tin nên mất tiền đầu tư vào hàng hóa mà không biết cách tiêu thụ.

Thứ hai, không cho người tham gia trả lại hàng hóa theo quy định 30 ngày đổi trả là sai, cá biệt có DN bán hàng không giao hàng nhưng lại yêu cầu người tham gia ký vào phiếu xuất kho để lừa gạt.

Thứ ba, kêu gọi đầu tư tài chính (mô hình giống Công ty Liên Kết Việt): Đây là hình thức không quan tâm đến hàng hóa, không trao đổi, tiếp thị để bán hàng mà huy động tài chính kêu gọi đầu tư nhiều mã sản phẩm để được hưởng lãi suất cao mà không cần lao động. Về mặt pháp lý, các công ty này không được phép vì không có chức năng huy động vốn và trả lãi như ngân hàng vì đây là loại hình dịch vụ bị cấm không cho kinh doanh đa cấp. Bên cạnh lỗi thuộc về công ty và do người tham gia kém hiểu biết thì cũng còn một số đông cá nhân người bán hàng đa cấp biết rõ mô hình bất chính, lừa đảo nhưng vì hám lợi nên đi dụ dỗ người khác để kiếm hoa hồng rồi mặc kệ hậu quả cho DN tự xử lý do vậy cũng cần xử lý nghiêm các đối tượng này.
Nói tóm lại, mô hình nào cho phép người tham gia nhận tiền nhưng không có hàng hóa, có hàng hóa nhưng không đi bán hoặc tuyển người về không bán hàng mà vẫn nhận được tiền đều là bất chính. Trong bán hàng đa cấp, hoa hồng chỉ được trả khi  có bán hàng, có tuyển dụng người để tham gia bán hàng. Rất nhiều DN tuyển dụng người đến mua hàng và trả tiền tuyển dụng cho người đi tuyển dụng mà không khuyến khích việc bán hàng.

Hiệp hội có ý kiến đề xuất gì trong việc quản lý bán hàng đa cấp hiện nay để bảo đảm mô hình này được phát triển đúng hướng?

- Cần tăng cường công tác tuyên truyền cho người dân biết rõ bản chất của bán hàng đa cấp là phải đi bán hàng hóa để nhận được hoa hồng. Tăng cường công tác phối hợp, kiểm tra xử phạt thường xuyên, kịp thời để ngăn chặn các hành vi bất chính từ trung ương đến địa phương. Bên cạnh đó, cần giáo dục, đào tạo kiến thức về hàng hóa và đạo đức kinh doanh cho người tham gia bán hàng đa cấp.

Minh Khôi thực hiện