Gan nhiễm mỡ hay gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) là cách gọi để phân biệt với tình trạng bệnh lý tương tự ở gan nhưng do dùng quá nhiều rượu - hai dạng bệnh gan đòi hỏi cách phòng ngừa, chăm sóc và điều trị khác nhau.

Nguyên nhân, nguy cơ và triệu chứng

Mức độ ngưỡng đưa đến NAFLD là mỡ đọng lại ở gan chưa đủ để gây bệnh nghiêm trọng nhưng nhiều hơn 5% ở tế bào gan, đồng thời không gây dấu hiệu tổn thương nào. Tuy nhiên, hai trường hợp cần lưu ý khi bệnh có khả năng tiến triển nặng hơn: Viêm gan nhiễm mỡ không do rượu, khi hệ miễn dịch phản ứng lại với mỡ ở gan nên gây viêm. Nặng hơn là xơ gan và nguy cơ này thường dễ xảy ra hơn ở bệnh nhân béo phì.

Nguyên nhân chính xác gây NAFLD chưa được khẳng định rõ nhưng tình trạng béo phì, đái tháo đường, mức độ cholesterol cao, lượng đường trong máu cao và huyết áp cao bị xem là những yếu tố nguy cơ thường gặp, gọi chung là hội chứng chuyển hóa - vốn cũng có liên quan với bệnh tim. Người cao tuổi cũng dễ bị NAFLD hơn người trẻ. Tuy nhiên, không phải tất cả những người béo phì và dư cân đều bị NAFLD và ngược lại gan nhiễm mỡ không chỉ xảy ra ở nhóm người này - khoảng từ 10% -20% người bị NAFLD không béo phì hoặc dư cân. Một số nghiên cứu từng nêu khả năng NAFLD có thể là do ảnh hưởng của một số bệnh về gien cũng như thường xảy ra ở trẻ em mắc bệnh gan lâu dài. Một nghiên cứu tổng kết được công bố hồi tháng 6 trên tờ International Journal of Molecular Science cho biết NAFLD liên quan với khoảng từ 10%-20% bệnh nhân trẻ em và xảy ra ở từ 50%-80% người béo phì.

Gan nhiễm mỡ thường được phát hiện qua siêu âm Ảnh: MNT

NAFLD thường không cho thấy triệu chứng gì nên nhiều người mắc bệnh này mà không biết. Một số người phát hiện qua xét nghiệm khi có những yếu tố nguy cơ hoặc tình cờ qua xét nghiệm bệnh khác. Tuy nhiên, NAFLD cũng có thể kèm theo các triệu chứng như mệt mỏi, cơ bắp yếu, mất sức, bụng to, ăn mất ngon, nôn và đau bụng. Những triệu chứng này có vẻ như mơ hồ, thường bị nhầm lẫn và điều đó giải thích vì sao có thể phát hiện NAFLD khi đi khám vì nghi ngờ bệnh khác. Gan có thể to hơn chút ít khi bị NAFLD nhưng bệnh nhân không thể phát hiện điều này mà chỉ qua chẩn đoán của thầy thuốc.

Chẩn đoán và phòng ngừa

Xét nghiệm máu có thể phát hiện bệnh ở gan. Khi mức độ men gan tăng cao và thầy thuốc đã loại trừ những bệnh gan khác gây nên điều bất thường này cũng như bảo đảm rằng đó không phải là hậu quả của việc dùng nhiều rượu lâu dài thì nhiều khả năng bệnh nhân bị NAFLD. Hình ảnh siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT scan) có thể phát hiện mỡ tích tụ ở gan cũng như dấu hiệu gan to hơn bình thường chút ít giúp thầy thuốc khẳng định NAFLD. Nếu bệnh phát triển nặng hơn và có vết sẹo ở gan, nguy cơ bệnh khác cũng có thể được phát hiện, thí dụ như lách to. Sau khi loại trừ rượu và nguyên nhân gây bệnh khác, xét nghiệm mẫu gan ở phòng thí nghiệm có thể xác định mỡ tích tụ ở tế bào gan. Sinh thiết là cách duy nhất xác định mức độ tác hại của NAFLD, cho thấy những trường hợp nghiêm trọng như viêm hoặc để lại sẹo cũng như nguy cơ tiến tới xơ gan.

Để phòng ngừa, nỗ lực giảm cân là bước chủ yếu nhằm kéo giảm nguy cơ bị NAFLD, song song với một chế độ ăn lành mạnh. Nên ăn ít nhưng cân bằng dinh dưỡng giữa protein và carbohydrate cũng như nhiều rau quả; giảm đường, mỡ và muối. Việc vận động thể lực là điều quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ bị NAFLD. Thuốc lá cũng là yếu tố nguy cơ góp phần làm tăng NAFLD nên chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt lành mạnh, không hút thuốc lá giúp phòng tránh bệnh này. Mặt khác, nếp sống như vậy còn có nhiều lợi ích như giảm thiểu nguy cơ bệnh tim mạch và đái tháo đường - vốn ít nhiều có liên quan đến NAFLD.

Tuy nhiên, bệnh nhân được khuyến cáo không nên quá lo lắng vì những người đơn thuần bị gan nhiễm mỡ thường không xảy ra những biến chứng nặng. Không có thuốc điều trị đặc hiệu cho NAFLD và lựa chọn lối sống lành mạnh chính là giải pháp trị liệu hiệu quả nhằm hạn chế nguy cơ dẫn tới bệnh trạng nghiêm trọng hơn.