Với lợi thế nắng nóng quanh năm, số giờ nắng trong ngày nhiều, các hộ dân TP Đồng Nai đã chủ động đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) để phục vụ nhu cầu sinh hoạt và kinh doanh nhỏ lẻ.

Hiệu quả thiết thực 

Từng thấp thỏm về tiền điện những tháng cao điểm, gia đình anh Nguyễn Bá Công (ở phường Tam Hiệp) cùng 7 phòng trọ tiêu thụ điện với chi phí bình quân khoảng 3,5 triệu đồng/tháng.

"Mấy cái điều hòa chạy cả ngày, tiền điện tháng nào cũng trên 3 triệu đồng. Để giảm tiền điện, mọi người trong nhà và các phòng đều có thói quen chỉnh điều hòa 27 độ trở lên; không để quạt, tivi hoặc đèn chiếu sáng hoạt động khi không có người ở trong phòng" - anh Công tâm sự.

Từ tháng 9-2025, gia đình anh Công quyết định đầu tư hệ thống gồm 14 tấm pin và 1 bộ lưu trữ. Nguồn điện sản xuất ra được sử dụng trực tiếp vào ban ngày, phần dư được tích trữ để dùng vào buổi tối. Khi nguồn điện lưu trữ không đủ, hệ thống tự động chuyển sang dùng điện lưới. 

Từ khi lắp đặt hệ thống ĐMTMN, số tiền điện giảm xuống còn khoảng 1-1,2 triệu đồng/tháng. Anh Công chia sẻ: "Điều tôi hài lòng nhất là không còn lo lắng khi giá điện tăng. Nếu xảy ra mất điện thì sinh hoạt gia đình vẫn đảm bảo. Sắp tới, tôi dự định lắp thêm một hệ thống nữa cho dãy trọ thứ 2 của mình". 

Tương tự, vào cuối năm 2024, gia đình chị Nguyễn Thị Thanh Nhàn (ở phường Trấn Biên) đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời gồm 20 tấm pin và bộ lưu trữ dung lượng 30 kWh để sử dụng cho nhà mình và phòng trọ. 

Trước đây, mỗi tháng gia đình chị phải chi từ 2,5-3 triệu đồng tiền điện nhưng đến nay giảm xuống chỉ còn 60.000-100.000 đồng. Vì vậy, dù giá điện có biến động, chị vẫn giữ nguyên mức giá điện tại các phòng trọ, góp phần hỗ trợ người thuê ổn định chi phí sinh hoạt.

Việc kết hợp hệ thống ĐMTMN với thiết bị lưu trữ năng lượng đang giúp nhiều hộ gia đình chủ động phần lớn nguồn điện sinh hoạt, giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm.

Không chỉ các hộ đơn lẻ, khắp TP Đồng Nai, những tấm pin quang điện đang dần nhiều hơn trên các mái nhà. Thói quen sử dụng điện của người TP Đồng Nai đã có sự dịch chuyển từ tiết kiệm sang chủ động sản xuất năng lượng.

Thông tin từ Công ty Điện lực Đồng Nai, tính đến hết tháng 5-2026, tổng số khách hàng đã ký hợp đồng mua bán điện MTMN là 9.254 khách hàng, với tổng công suất lắp đặt 1.217,28 MWp. Đối với ĐMTMN tự sản xuất tự tiêu thụ đã có 620 khách hàng đăng ký với tổng công suất là 113,64 MWp

Ông Lê Duy Hiển, Trưởng phòng Kinh doanh, Công ty Điện lực Đồng Nai cho rằng: Việc người dân và doanh nghiệp chủ động lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu mang lại hiệu quả rất thiết thực.

"Đối với người dân và doanh nghiệp, giúp khách hàng chủ động được nguồn điện sử dụng tại chỗ, từ đó cắt giảm đáng kể chi phí tiền điện hàng tháng. Đối với hệ thống điện quốc gia: San sẻ áp lực cung ứng điện rất lớn trong các khung giờ cao điểm, giúp lưới điện vận hành an toàn, ổn định hơn và đóng góp thiết thực vào mục tiêu chuyển dịch năng lượng xanh của đất nước" - ông Hiển nói.

Ba khuyến cáo quan trọng

Công ty Điện lực Đồng Nai khuyến cáo người dân, doanh nghiệp cần liên hệ điện lực trước khi quyết định đầu tư. Người dân cần được khảo sát xem trạm điện tại khu vực nhà mình đã quá tải hay chưa, tránh tình trạng lắp đặt xong nhưng không thể đấu nối.

Thứ hai, đặt chất lượng và an toàn cháy nổ lên hàng đầu. Tuyệt đối không sử dụng các thiết bị trôi nổi. Tấm pin hay bộ biến đổi điện phải có xuất xứ rõ ràng (CO, CQ) và việc thi công phải tuân thủ nghiêm ngặt an toàn xây dựng, an toàn điện, phòng cháy chữa cháy.

Thứ ba, lưu ý đặc biệt với hệ thống lớn (từ 100 kW trở lên). Theo quy định, các hệ thống này bắt buộc phải lắp thiết bị giám sát, điều khiển từ xa kết nối với ngành điện. Nên ưu tiên lựa chọn các nhà thầu thi công có năng lực, am hiểu tiêu chuẩn kỹ thuật để công trình đạt chuẩn ngay từ đầu.

Bên cạnh những lợi ích to lớn, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu cũng đặt ra cho ngành điện những bài toán khó về mặt kỹ thuật, đặc biệt là trong khâu vận hành lưới điện phân phối và giám sát hệ thống.

Ông Lê Duy Hiển phân tích những khó khăn và thách thức hiện nay ảnh hưởng đến vận hành, nguy cơ quá tải lưới điện.

Cụ thể, đặc thù của điện mặt trời là phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, lúc nắng gắt thì công suất dâng cao, lúc mây mưa lại sụt giảm đột ngột. Nếu tại một khu vực có quá nhiều khách hàng cùng lắp đặt, dòng điện phát ra ồ ạt sẽ có nguy cơ gây "quá tải cục bộ" cho đường dây và trạm biến áp. Để phòng tránh rủi ro sự cố, quy định an toàn không cho phép các trạm biến áp lớn vận hành từ mức 90% công suất trở lên.

Thách thức trong công tác quản lý và giám sát: Việc kiểm soát hàng trăm, hàng ngàn hệ thống phát điện nhỏ lẻ nằm rải rác là một thách thức rất lớn. Theo quy định, các hệ thống lớn (có công suất từ 100 kW trở lên) bắt buộc phải gắn thiết bị truyền dữ liệu về trung tâm điều khiển của điện lực. Vì đây là yêu cầu kỹ thuật chuyên sâu, nhiều doanh nghiệp và người dân đang rất lúng túng trong việc chọn mua thiết bị và cài đặt sao cho kết nối được với chuẩn dữ liệu của ngành điện.

Để tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư mà vẫn đảm bảo an toàn lưới điện, Công ty Điện lực Đồng Nai đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ.

Cụ thể, minh bạch thông tin để chống quá tải nhằm tránh lãng phí cho người dân. Hàng tháng, Công ty đều rà soát lại khả năng chịu tải của lưới điện. Danh sách các khu vực, đường dây, trạm biến áp đã "đầy tải" (không thể tiếp nhận thêm điện) sẽ được báo cáo Sở Công Thương và công khai rõ ràng trên website của công ty. Nhờ đó, nhà đầu tư có thể tra cứu trước khi quyết định, tránh tình trạng bỏ tiền tỉ ra lắp đặt xong lại không thể đấu nối.

Thứ hai, kiểm soát an toàn hệ thống từ xa. Việc yêu cầu các hệ thống từ 100 kW trở lên phải kết nối dữ liệu về trung tâm giúp điện lực theo dõi lưới điện 24/24. Nếu phát hiện lưới điện khu vực đó bị đe dọa mất an toàn, hệ thống cho phép điện lực yêu cầu giảm hoặc ngừng phát điện ngay lập tức để bảo vệ toàn hệ thống.

Để gỡ rối cho người dân và doanh nghiệp khi tìm mua thiết bị giám sát, Công ty đã niêm yết công khai danh sách 11 nhà cung cấp thiết bị đạt chuẩn (đã được Tập đoàn Điện lực thử nghiệm kết nối thành công). Việc này giúp người dân định hướng mua đúng thiết bị chuẩn ngay từ đầu, giúp quá trình nghiệm thu diễn ra nhanh chóng, trơn tru.