Du lịch 09/01/2018 00:01

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê

Ngôi nhà dài nhất trong bảo tàng dân tộc học Việt Nam là không gian sống điển hình của một gia đình mẫu hệ ở Đắk Lắk.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 1.

Là người Ê đê, tân Hoa hậu Hoàn Vũ Việt Nam H'Hen Niê rất tự hào về nguồn gốc mình. Cô từng chia sẻ người Ê đê sống theo chế độ mẫu hệ và con gái có truyền thống lập gia đình sớm. Khi tìm hiểu về văn hóa Ê đê, bạn không nên bỏ qua kiến trúc nhà dài, nơi phản ánh rõ nét cuộc sống của những người dân như H'Hen Niê suốt hàng trăm năm qua.

Một ngôi nhà dài hơn 40 m của người Ê đê được phục dựng trong vườn kiến trúc của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, là nơi thường xuyên được du khách ghé thăm. Nhà dựng năm 2000 trên cơ sở nhà của gia đình bà H’Đách Êban làm năm 1967 ở Buôn Ky, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 2.

Dù phục dựng, ngôi nhà vẫn giữ được hướng bắc – nam theo tập quán cổ truyền Ê đê. Đầu nhà quay về phía bắc, có cửa chính, đón khách. Cầu thang lên nhà dài thường có hai cái, gọi là cầu thang đực và cầu thang cái.

Cầu thang cái (phải) thường được trang trí bằng hình trăng khuyết và hình hai bầu ngực, thể hiện tín ngưỡng phồn thực và chế độ mẫu hệ. Đây là cầu thang dành cho phụ nữ và khách. Cầu thang còn lại thô mộc, nhỏ hơn, dành cho đàn ông.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 3.

Nhà dài của người Ê đê được xây dựng chủ yếu là gỗ, tre nứa các loại. Riêng mái thường lợp bằng cỏ dày trên 20 cm. Phần sàn cao hơn mặt đất chừng một mét, dưới để thoáng chứ không chăn nuôi như nhà sàn ở miền bắc.

Nhà dài là nơi cư trú của cả gia đình, càng đông người nhà càng dài. Theo tài liệu tại Bảo tàng Dân tộc học, xưa kia từng có những nhà dài gần 200 m. Nhà có các cửa sổ thoáng cách đều nhau để thông khí và lấy ánh sáng.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 4.

Gian đầu tiên khi bước vào nhà gọi là gah (phòng khách), gian rộng nhất. Trong phòng khách đặt ghế dài kpan khoảng 10-20 m (bên phải), nơi các nhạc công ngồi đánh chiêng, cồng, trống. Tại đây thường diễn ra những cuộc tiếp khách, họ bàn việc chung của cả gia đình, lễ cúng, ăn uống khi nhà có việc hoặc sinh hoạt diễn tấu cồng chiêng. Đây còn là chỗ ngủ của các chàng trai cho đến khi lấy vợ, hoặc những người vì lý do nào đó rời nhà vợ về ở nhà mẹ.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 5.

Chiếc trống lớn được đặt phía cuối ghế dài, đầu còn lại là một cái chiêng.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 6.

Phòng khách bày nhiều đồ trang trí đẹp và của cải quý giá như chum, vại, cồng, chiêng, trống... Cuối phòng khách có không gian nhỏ, dành riêng cho khách nữ.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 7.

Sau phòng khách là một khoảng thông ra phía sau nhà, gọi là Ôk - không gian sinh hoạt nội bộ của đại gia đình. Trước kia, mỗi gia đình Ê đê gồm nhiều gia đình nhỏ của vài ba thế hệ. Mỗi gia đình có một buồng riêng để ngủ và cất giữ tư trang, chủ yếu là đồ mặc. Họ nằm quay đầu về hướng đông, duỗi chân về hướng tây. Đầu tiên là buồng của vợ chồng gia chủ, tiếp đến là buồng gia đình con, cháu, cuối cùng là gian bếp.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 8.

Các họa tiết trang trí thể hiện tín ngưỡng phồn thực và uy quyền của mẫu hệ được đẽo gọt ở hầu hết cột, kèo trong nhà dài.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 9.

Bên cạnh hình ảnh bầu ngực, hình tượng các con vật như voi, ba ba, kỳ đà... cũng xuất hiện ở các cột, kèo này. Các chi tiết trang trí được đẽo bằng tay với rìu truyền thống. Công cụ lao động, sinh hoạt được người Ê đê để sau nhà hoặc gài bên trong mái.

Nhà dài - không gian sống theo chế độ mẫu hệ của người Ê đê - Ảnh 10.

Sau nhà cũng có sân và cầu thang nhỏ, phục vụ cho các sinh hoạt gia đình. Đây thường là nơi tắm rửa, nấu ăn.

Theo vnexpress.net

Viết bình luận

Những món ngon khó cưỡng tại Pháp
16/7/2018 548 1k
Ứng cử viên hàng đầu cho ngôi vương World Cup là một đất nước có nền ẩm thực giản dị, tinh tế nhưng cũng đầy mê hoặc.
'Ngôi nhà ma quái' ở Đà Lạt hút khách gần 30 năm
15/7/2018 548 1k
Từng lọt vào top nhà kỳ dị nhất thế giới, Biệt thự Hằng Nga từ lâu đã là một điểm tham quan nối tiếng.
Thời của du lịch canh nông
14/7/2018 548 1k
Không chỉ sản xuất nông nghiệp, nhiều nông hộ và doanh nghiệp ở TP.Đà Lạt (Lâm Đồng) đang biến trang trại của mình thành điểm du lịch hấp dẫn.
Cuối tuần lặn biển ngắm san hô dù không biết bơi
14/7/2018 548 1k
(NLĐO) - Dù không biết lặn nhưng tôi đã có một trải nghiệm tuyệt vời khi vẫn có thể ngắm san hô tại vùng biển Nhơn Lý – Quy Nhơn.
5 hàng bún ốc lâu năm ở Hà Nội

5 hàng bún ốc lâu năm ở Hà Nội

Bún ốc có vị chua, thanh mát nên thích hợp cho bữa ăn những ngày oi ả ở miền Bắc.