Ngày 16-9, Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) đã cấp phép nhập khẩu 30 triệu liều vắc-xin Hayat-Vax sản xuất tại UAE cho Công ty cổ phần y dược phẩm Vimedimex.

Liên quan đến vắc-xin này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với PGS-TS Trịnh Văn Lẩu, nguyên Viện trưởng Viện kiểm nghiệm thuốc Trung ương, nguyên Chủ tịch Hội đồng dược điển Việt Nam.

Phóng viên: Thưa PGS, ông đánh giá như thế nào về chất lượng, độ an toàn và hiệu quả đối với vắc-xin Covid-19 Hayat - Vax?

PGS-TS Trịnh Văn Lẩu: Vắc-xin bất hoạt là loại vắc-xin được phát hiện và nghiên cứu đầu tiên trên thế giới, do bác sĩ người Anh tên Edward Jenner tìm ra từ năm 1796, sau đó được nhà khoa học Louis Pasteur tiếp tục ứng dụng và phát triển.

PGS-TS Trịnh Văn Lẩu, nguyên Viện trưởng Viện kiểm nghiệm thuốc Trung ương, nguyên Chủ tịch Hội đồng dược điển Việt Nam

Trải qua nhiều thế kỷ, hiện nay công nghệ sản xuất vắc-xin bất hoạt đã đạt được nhiều thành tựu góp phần bảo vệ nhân loại trước dịch bệnh và đạt độ an toàn gần như tuyệt đối khi sử dụng.

Loại vắc-xin này, được sản xuất bằng việc nuôi cấy tác nhân, sau đó dùng nhiệt hoặc hóa chất để bất hoạt chúng. Tác nhân gây bệnh không còn sống nên không có khả năng phát triển, nhân lên và gây bệnh. Người bệnh tiêm vắc-xin bất hoạt có thể hoàn toàn yên tâm về nguy cơ mắc bệnh, kể cả ở người suy giảm miễn dịch.

Các loại vắc-xin bất hoạt rất nổi tiếng, hiện nay mọi người vẫn đang sử dụng rất hiệu quả và an toàn trên toàn thế giới là như vắc-xin ho gà, thương hàn, tả, dịch hạch, bại liệt, bệnh dại, cúm, viêm gan A. Đặc biệt, sự ra đời của vắc-xin bất hoạt dịch hạch, tả, thương hàn đã góp phần xóa tan 3 đại dịch lớn trên thế giới.

Vắc-xin Hayat-vax là vắc-xin bất hoạt, vì vậy nó mang ưu điểm của loại công nghệ này như mức độ bảo vệ chống lại bệnh tật cao nếu tuân thủ liều lượng và có liều nhắc lại.

Tính an toàn của vắc-xin Hayat-Vax được đánh giá thông qua các thử nghiệm lâm sàng tại Trung Quốc và quốc tế. Tại UAE, vắc-xin được thử thực hiện thử nghiệm lâm sàng 4Humanity. Đây là một thử nghiệm quốc tế đa trung tâm, đa chủng tộc thu hút các tình nguyện viên đến từ hơn 125 quốc gia (trong tổng số hơn 45.000 tình nguyện viên), ngẫu nhiên, mù đôi, được kiểm soát song song với giả dược để đánh giá hiệu quả bảo vệ, tính an toàn và khả năng sinh miễn dịch của sản phẩm này.

Theo dữ liệu phân tích tạm thời cho thấy chế độ tiêm chủng hai liều cách nhau 21 (+7) ngày, hiệu quả của vắc-xin chống lại Covid-19 là 78,89%. Đồng thời, mức độ nghiêm trọng của tác dụng không mong muốn đối với sản phẩm này được quan sát trong các thử nghiệm lâm sàng chủ yếu là cấp độ 1 (nhẹ) và tỉ lệ mắc tác dụng không mong muốn cấp độ 3 trở lên là 0,54%, không có tác dụng không mong muốn cấp độ 4 liên quan đến sản phẩm này được báo cáo.

Việt Nam sắp nhập 30 triệu liều vắc-xin Covid-19 Hayat-Vax

Tác dụng không mong muốn cấp độ 3 tại chỗ tiêm được báo cáo trong các thử nghiệm lâm sàng như đau, phát ban, ngứa; Tác dụng không mong muốn toàn thân cấp độ 3 sau tiêm chủng là sốt, mệt mỏi, nhức đầu, đau cơ, đau khớp, ho, khó thở, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, táo bón, khó nuốt.

Ưu điểm của vắc-xin này là có hạn sử dụng là 12 tháng, nhiều hơn các loại vắc-xin Covid-19 cùng công nghệ hiện là 6 tháng.

Thời gian gần đây, đã có nhiều ý kiến trái chiều về hoạt lực tương đối InVitro (ELISA) từ 0.5-2.0 hay 0.6-1.6, ông có ý kiến như thế nào về nội dung này?

Ngày 7-5 vừa qua, Tổ chức y tế thế giới (WHO) cấp phép sử dụng khẩn cấp cho vắc-xin Sinopharm và ngay khi cấp phép, WHO đã khuyến cáo Sinopharm nên thắt chặt giới hạn về hoạt lực tương đối từ 0,5-2.0 thành 0,6-1.6 hàm lượng kháng nguyên đáp ứng tiêu chuẩn mỗi liều 0,5ml chứa 6.5U kháng nguyên SARS-CoV-2 (tế bào vero) bất hoạt.

Vậy vắc-xin Hayat -Vax được thử nghiệm miễn dịch kháng nguyên bằng phương pháp nào?

Vắc-xin Hayat-Vax được sử dụng phương pháp thử nghiệm kháng nguyên ELISA gián tiếp, đây là phương pháp thử nghiệm miễn dịch theo liên kết enzym (men), phương pháp này đã được WHO phê duyệt sử dụng để xác định kháng nguyên Covid-19.

Hình ảnh phương pháp ELISA gián tiếp thử nghiệm hiệu lực tương đối InVitro đối với vắc-xin Hayat-Vax trước khi xuất xưởng

ELISA gián tiếp cho độ nhạy cao chỉ cần tạo một loại kháng kháng thể mang enzyme để nhận biết cho nhiều kháng nguyên khác nhau. ELISA gián tiếp khác ELISA trực tiếp ở chỗ kháng thể bắt kháng nguyên không được gắn enzyme mà nó là mục tiêu gắn đặc hiệu của một kháng thể khác (kháng thể này mới là kháng thể được gắn với enzyme).

Đáng chú ý, vắc-xin Hayat-Vax được thực hiện quy trình kiểm tra chất lượng, an toàn và hiệu quả rất nghiêm ngặt. Cụ thể:

Lần đầu tiên, do Sinopharm thực hiện kiểm tra chất lượng bán thành phẩm theo tiêu chuẩn kỹ thuật đã được Sinopharm hoặc WHO phê duyệt trước khi vận chuyển đến UAE.

Lần thứ 2, Bộ Y tế UAE tiếp nhận kiểm tra và xác nhận "đạt tiêu chuẩn kỹ thuật".

Lần thứ 3, Gulf Pharmaceutical Industries tại UAE thực hiện một lần kiểm tra chất lượng trước khi phân liều và đóng gói vào lọ.

Lần thứ 4, Bộ Y tế UAE kiểm tra chất lượng và phê duyệt từng lô vắc-xin Hayat-Vax để xuất khẩu, trước khi chuyển hàng sang Việt Nam

Lần thứ 5, trước khi nhập khẩu, những lô vắc-xin Hayat-Vax đầu tiên về Việt Nam dự kiến vào cuối tuần tới, Cơ sở sản xuất Julphar (Gulf Pharmaceutical Industries tại UAE) đã gửi Đề cương tóm tắt và thử nghiệm của lô vắc-xin Hayat-Vax cho đơn vị nhập khẩu, đơn vị nhập khẩu đã phối hợp với các chuyên gia của Viện Kiểm định Quốc gia Vắc xin và Sinh phẩm y tế thực hiện thẩm định trước hồ sơ chất lượng những lô vắc-xin, kết quả trên hồ sơ cho thấy những lô vắc-xin này, hoạt lực tương đối InVitro từ 0.5-2.0 của từng lô vắc-xin Hayat-Vax đều chứa trong khoảng 6.5U kháng nguyên SARS-CoV-2 (tế bào vero) bất hoạt.

Lần thứ 6, sau khi những lô vắc-xin Hayat-Vax nhập khẩu về Việt Nam, Viện Kiểm định Quốc gia Vắc-xin và Sinh phẩm y tế sẽ thực hiện lấy mẫu vắc-xin Hayat-Vax tiến hành kiểm định và cấp Giấy chứng nhận xuất xưởng lô vắc-xin Hayat-Vax trước khi đưa vào sử dụng.