Qua thủ tục thông báo khởi kiện của tổ chức Công đoàn, đã có 114 đơn vị, DN tự giác nộp số tiền trên 108 tỉ đồng tiền nợ đọng BHXH. Tuy nhiên, số được thụ lý và khởi kiện không đáng kể. Phần còn lại chưa thực hiện bởi những vướng mắc về mặt pháp lý.

Thời gian qua, tổ chức Công đoàn với tư cách là cơ quan đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động (NLĐ), đã luôn chủ động trong việc tham gia kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp để đoàn viên, NLĐ tham gia BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp được hưởng đúng, đủ, kịp thời chế độ, quyền lợi của mình. Tuy nhiên, tình trạng nợ, trốn đóng của các đơn vị sử dụng lao động đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến BHXH, BHYT và quyền lợi NLĐ.

Việc khởi kiện DN nợ BHXH hiện chịu chi phối của 4 bộ luật hiện hành gồm: Luật Tố tụng Dân sự, Luật Công đoàn, Luật BHXH năm 2014 và Bộ Luật Lao động năm 2019 dẫn đến sự chồng chéo, cách hiểu chưa đồng nhất. Cụ thể, có luật quy định Công đoàn cơ sở được khởi kiện, có luật quy định phải có chữ ký ủy quyền của từng NLĐ, điều này khó khả thi vì rất ít NLĐ khởi kiện đơn vị, DN họ đang làm việc... Bên cạnh những DN thực sự gặp khó khăn, thực tế có những DN lợi dụng kẽ hở trong các quy định của pháp luật hiện hành cố tình nợ đóng, trốn đóng hoặc chiếm dụng tiền đóng BHXH của NLĐ.

Trong khi đó, mức phạt tối đa cho hành vi chậm đóng BHXH của người sử dụng lao động còn thấp, tối đa không quá 75 triệu đồng, tính thêm cả tiền lãi do chậm đóng vẫn thấp hơn so với lãi suất ngân hàng, nên chưa đủ sức răn đe.

Để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của NLĐ, LĐLĐ TP Hà Nội đề xuất một số giải pháp nhằm bảo đảm việc chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật trong lĩnh vực BHXH, hạn chế thấp nhất hậu quả, thiệt hại gây ra, cụ thể: Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực BHXH, pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH, bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất; bổ sung chế tài và thực hiện nghiêm các chế tài đã có đối với các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH.

Nghiên cứu, đề xuất tăng mức phạt tiền và mức phạt tiền tối đa đối với các vi phạm hành chính về BHXH phù hợp với pháp luật xử lý vi phạm hành chính, đặc biệt là hành vi trốn đóng, chậm đóng BHXH của chủ sử dụng lao động.