Theo các chuyên gia kinh tế, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) nhiều khả năng sẽ được ký kết ngay trong tháng 2-2016 tại Mỹ và Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đã chính thức hình thành. Cơ hội từ TPP là không thể phủ nhận, quan trọng là doanh nghiệp (DN) Việt Nam đang nắm bắt và tận dụng như thế nào?

Nắm bắt cơ hội

Ông Phạm Ngọc Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội DN TP HCM, dẫn chứng như ngành dệt may muốn hưởng thuế suất thấp thì phải đáp ứng quy tắc xuất xứ từ sợi. Nhưng hiện 90% sợi đang phải nhập. Muốn đầu tư nhà máy kéo sợi tối thiểu cần vốn 100 triệu USD, trong khi DN Việt quá nhỏ bé nên không đủ sức. Ngược lại, có tập đoàn nước ngoài vào Việt Nam và chi tới 800 triệu USD xây dựng nhà máy kéo sợi. “Dù vậy, không phải hết cơ hội. Mới đây, một DN Việt ban đầu đầu tư nhà máy sợi dệt 120 triệu USD nhưng sau đó đã liên kết với một đối tác đến từ Hồng Kông nâng quy mô nhà máy lên 160 triệu USD nhằm đón đầu TPP nên quan trọng là các DN cần chủ động liên kết với nhau” - ông Hưng nói.

Luật sư Nguyễn Hoàng Tranh, Giám đốc điều hành hãng luật East West Group kể câu chuyện, cách đây hơn một năm, có một DN muốn xuất khẩu gạo qua Úc. Sau khi được tư vấn và tạo mọi điều kiện xâm nhập để đưa hàng vào 1 trong 2 đại siêu thị của Úc với doanh số cả trăm tỉ USD mỗi năm nhưng DN Việt lại sợ và không dám bỏ tiền làm thương hiệu, không đáp ứng được tiêu chuẩn cần thiết nên bỏ cuộc. Kết quả, họ sẵn sàng bán giá 250-300 USD/tấn cho DN Thái Lan và sau đó DN Thái gắn thương hiệu vào rồi bán ở Úc với giá 1.200 USD/tấn!

“Mình chỉ muốn bán giá hàng thô, rẻ tiền chứ không có ý định làm thương hiệu. Thách thức lớn nhất trong cuộc chơi này là nếu bạn không chuẩn bị, cơn bão đến sẽ cuốn mất cơ hội đi. Do đó, mỗi DN cần gia tăng nội lực, gia tăng tầm nhìn và xây dựng uy tín của DN trên thị trường quốc tế” - ông Tranh nhìn nhận.

“Chả ai dọn cỗ cho người khác đến ăn”

Trong một hội thảo về TPP, PGS-TS Phạm Duy Nghĩa, Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, cho rằng vào TPP, cải cách cần bắt đầu từ Việt Nam, đổi mới bằng cách “cởi trói” cho DN Việt do nền kinh tế không thể phát triển chỉ dựa vào vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Những nghiên cứu của Fulbright cho thấy nền kinh tế Việt Nam có 4 khu vực nhưng chỉ riêng khu vực FDI là tốt nhất và phần lớn xuất khẩu của Việt Nam hiện nay tới 3/4 là FDI. Khu vực tư nhân có rất nhiều DN không thể tăng về quy mô, không thể mở rộng và khó phát triển. Điều này cho thấy gia nhập TPP, muốn giúp khu vực DN tư nhân phát triển cần sự cải cách mạnh mẽ hơn. Vậy điều gì làm cho DN tư nhân không phát triển được?

“Thể chế đã trói buộc DN, gọi nôm na là những luật chơi, muốn kinh doanh được phải dựa vào luật và quan hệ. Trong khi đó, khó khăn lớn nhất ở Việt Nam trước khi hội nhập ra biển lớn chính là được bơi tự do. TPP đem chúng ta vào biển lớn nhưng nếu tay chân bị trói bằng những luật lệ trong nước thì sẽ khó có cơ hội để hội nhập” - ông Nghĩa nói.

Cũng theo vị chuyên gia từ Fulbright, phải bơi được trong ao thì mới ra sông rồi ra biển, còn không, cửa mở nhưng thị trường tràn ngập vốn FDI và nhà đầu tư nước ngoài cạnh tranh với DN nhưng bản thân DN Việt lại bị trói trong ao, trong sông khó có thể tận dụng được TPP. Do đó, hội nhập phải bắt đầu tư trong nước, phải cải cách làm cho chi phí giao dịch của DN thấp hơn để họ tự tin hơn.

Nói về làn sóng đầu tư nước ngoài đang ồ ạt vào Việt Nam tận dụng cơ hội từ TPP, ông Nghĩa cũng nhìn nhận: “Chả ai dọn cỗ cho người khác đến ăn”, TPP chỉ giảm thuế suất về 0%-5% cho sản phẩm nội khối, nghĩa là xuất xứ hàng hóa phải ở nội địa hoặc trong nội khối 12 quốc gia. Vì vậy cũng không ngạc nhiên khi DN dệt may các nước đang dời nhà máy sang Việt Nam”.

LINH ANH