08/07/2022 07:46

Đi tìm nguồn gốc giọng Quảng Nam

"Cuốn sách này là một nỗ lực khiêm tốn, trước hết miêu tả giọng nói của người Quảng Nam, sau nữa là cố gắng đưa ra giả thuyết vì sao giọng Quảng Nam lại khác xa đến thế so với các giọng địa phương lớn của tiếng Việt, và con đường biến đổi của các âm và vần để đưa đến hình dạng ngày nay của tiếng Quảng Nam.

Nhiều chuyến điền dã đã được thực hiện không chỉ ở Quảng Nam mà còn ở Hà Tĩnh và Thanh Hóa, hai phương ngữ nền tảng đã cung cấp chất liệu cho việc hình thành giọng nói Quảng Nam".

Ngay từ "Lời nói đầu" của cuốn sách "Nguồn gốc và sự hình thành giọng Quảng Nam" (NXB Đà Nẵng, tháng 7-2022), tác giả PGS-TS Andrea Hoa Pham (Đại học Florida, Mỹ) cho thấy sự "khác lạ" trong giọng Quảng Nam cũng như quá trình miệt mài tìm kiếm nguồn gốc của giọng nói đặc biệt này.

Về mặt khoa học, có thể dẫn lời nhận xét của GS Michael Kenstowicz (Khoa Ngôn ngữ và Triết học, Đại học MIT, Mỹ): "Trong cuốn sách này, Andrea Pham đã sử dụng những phân tích ngôn ngữ học và chứng cứ lịch sử của Việt Nam để đưa ra lời giải đáp xác đáng cho giả thuyết về nguồn gốc của tiếng Quảng Nam, làm thông suốt, gỡ rối những đặc trưng khó hiểu trong giọng nói này (…) Ứng dụng một cách thành thạo kỹ năng phân tích âm vị học với dữ liệu điền dã thu được, tác giả đã đưa ra một trường hợp khả tín cho luận điểm của mình, rằng các đặc điểm này của giọng Quảng Nam phát sinh từ các di dân phía Bắc, vào vùng Quảng Nam từ thế kỷ thứ XV".

Đi tìm nguồn gốc giọng Quảng Nam - Ảnh 1.

Sách "Nguồn gốc và sự hình thành giọng Quảng Nam" (NXB Đà Nẵng), tác giả PGS-TS Andrea Hoa Pham (Đại học Florida, Mỹ)

Về sự dí dỏm, Andrea Hoa Pham dẫn một ví dụ sinh động về sự khác lạ của giọng Quảng Nam, mà đặc trưng là phát âm của nguyên âm a: "Những người đã từng tiếp xúc hoặc nghe người Quảng Nam nói, thì ấn tượng đầu tiên là nguyên âm a trong các giọng địa phương khác được người Quảng Nam phát âm nghe như oa trong âm tiết mở hoặc nghe như ô trước phụ âm m hay p. (…). Một trong những câu đùa cửa miệng về giọng Quảng Nam có dày đặc những chữ vần này: eng không eng téc đèng đi ngủ chó céng nheng reng (ăn không ăn tắt đèn đi ngủ chó cắn nhăn răng)".

Đặc biệt thú vị, là người gốc Quảng Nam và nghiên cứu, giảng dạy ở Khoa Ngôn ngữ, Văn học và Văn hóa tại Mỹ, nên PGS-TS Andrea Hoa Pham có sự so sánh khá độc đáo về việc người nói giọng Quảng Nam học tiếng Anh: "Thực ra, cái nguyên âm "a" [ɑ] trong giọng Quảng Nam không phải chỉ là mang cái "tội" kỳ quặc, mà còn là lợi thế khi người Quảng Nam học tiếng Anh. Hãy làm một thí nghiệm nhỏ: mời một nhóm người Bắc và một nhóm người Quảng Nam ở lớp tiếng Anh cơ bản lần lượt nói câu "how are you?" rồi nhờ vài người nói tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ nhận xét. Kết quả có thể đoán được: nhóm người Quảng Nam nhiều cơ hội phát âm chính xác hơn người Bắc nguyên âm trong từ are. Đơn giản vì trong tiếng Anh, nguyên âm trong từ "are" chính là cái nguyên âm [ɑ] "kỳ cục" này trong giọng Quảng Nam. Trong tiếng Anh thì nguyên âm này cũng bình thường như bao nguyên âm khác. Nó chỉ khác thường trong tiếng Quảng Nam vì chẳng có giọng nào khác trong tiếng Việt có nguyên âm này".

Với công trình nghiên cứu mang đầy chất học thuật, với những chứng cứ khoa học đầy thuyết phục và được dẫn giải bằng phong cách nhẹ nhàng, PGS-TS Andrea Hoa Pham đã lý giải phần lớn nguồn gốc và sự hình thành giọng Quảng Nam - một giọng nói "độc lạ" tại Việt Nam, góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc, đa dạng, phong phú của dân tộc.

Anh Quân

Tin liên quan

Viết bình luận

Tạ Minh Tâm làm mới nhạc cách mạng
3 giờ trước 548 1k
NSND Tạ Minh Tâm cho biết nhiều ca sĩ đã làm mới dòng "nhạc đỏ", tưởng chừng không dễ được chấp nhận nhưng rồi công chúng đã đón nhận nồng nhiệt
Mẹ kế của Vy
4 giờ trước 548 1k
Nhìn từng ngôi sao cứ lấp la lấp lánh trên bầu trời, Vy rưng rưng ánh mắt có giọt lệ long lanh chưa kịp trào ra rồi tự hỏi: "Mẹ là vì sao nào trên bầu trời rộng lớn và bao la kia?". Có những nỗi nhớ cứ chất đầy trong ngăn trái tim rồi theo dòng nước mắt chảy tràn. Ấy là nỗi nhớ về mẹ của Vy mỗi ngày.
Nghệ sĩ Điền Phong vừa qua đời, thọ 78 tuổi
24/9/2022 548 1k
(NLĐO) - Ông đã để lại cho đời nhiều vai diễn nổi tiếng trên sân khấu cải lương tuồng cổ, luôn tận tụy với nghề và ông đã nhận được tình cảm của số đông khán giả, đồng nghiệp
Sau nộp phạt, ca sĩ Tuấn Hưng tiếp tục hát ở ban công
24/9/2022 548 1k
(NLĐO)- Từ tối nay 24-9, ca sĩ Tuấn Hưng sẽ đưa chương trình "Góc ban công" trở lại tại ban công nhà riêng trên phố Hàng Khay, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
BHD xin chưa đóng góp cho Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh

BHD xin chưa đóng góp cho Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh

(NLĐO) – Sau đại dịch, các rạp phim vẫn trong tình trạng khó khăn nên đại diện Công ty BHD đề xuất chưa đóng góp cho Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh dù rất muốn điện ảnh Việt có nguồn hỗ trợ.