Giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 đang được Chính phủ xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, công cụ điều hành vĩ mô quan trọng để nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Thông điệp dứt khoát từ hội nghị toàn quốc ngày 24-4-2026 do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cho thấy sự quyết liệt của Trung ương trong tháo gỡ điểm nghẽn, mổ xẻ trực diện hạn chế đang kìm hãm dòng vốn này, từ đó đưa ra giải pháp bứt phá cho những tháng cuối năm.
Tầm quan trọng của vốn đầu tư công hiện nay là không thể phủ nhận. Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn năm 2026 được Thủ tướng giao lên tới hơn 1 triệu tỉ đồng. Đây là "vốn mồi" kích thích nguồn lực xã hội. Dòng vốn này có vai trò cốt lõi phát triển hạ tầng đồng bộ, mở ra không gian mới. Đầu tư công đi trước kéo theo sự tăng trưởng của hàng loạt lĩnh vực trọng điểm như xây dựng, vật liệu, logistics và giao thông vận tải, tạo ra vô số việc làm, thúc đẩy tiêu dùng. Tuy nhiên, tính đến giữa tháng 4-2026, toàn quốc mới giải ngân được hơn 127.390 tỉ đồng, tương đương mức 12,6% kế hoạch đề ra. Tỉ lệ này chưa đáp ứng được kỳ vọng bức thiết của nền kinh tế đang cần trợ lực để bứt tốc.
Sự chậm trễ đáng báo động này dẫn đến việc Thủ tướng nghiêm khắc phê bình 28 bộ, cơ quan trung ương cùng 18 địa phương có tỉ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung. Đáng chú ý, một số cơ quan có tỉ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân được đồng nào. Việc Thủ tướng chỉ đích danh, yêu cầu khẩn trương phân bổ chi tiết ngay số vốn chưa giao là động thái cứng rắn. Chỉ đạo này gửi đi thông điệp rõ ràng: Kết quả giải ngân vốn đầu tư công sẽ được lấy làm thước đo trực tiếp đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ chính trị của người đứng đầu. Tuyệt đối không thể tồn tại tình trạng đăng ký dự án mang tính chất "giữ chỗ" để tiền nằm im lãng phí.
Ở chiều ngược lại, TP HCM đang nổi lên như một điểm sáng đáng kỳ vọng. Là đầu tàu được giao quy mô vốn lớn nhất cả nước với 147.599 tỉ đồng, chính quyền thành phố đã ý thức rất rõ trách nhiệm nặng nề của mình. Bất chấp khối lượng công việc vô cùng đồ sộ, lãnh đạo UBND thành phố vẫn tự tin tuyệt đối về khả năng hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn vào cuối năm nay. Không dừng lại ở đó, thành phố còn dự kiến tiếp tục cân đối thêm các nguồn thu khác để nâng tổng kế hoạch vốn năm 2026 lên thành 164.000 tỉ đồng, nhằm tập trung dứt điểm công tác giải phóng mặt bằng và thúc đẩy các công trình hạ tầng chiến lược.
Sự tự tin vững chắc của TP HCM có cơ sở thực tiễn từ quyết sách tái cơ cấu bộ máy thực chất. Trong bối cảnh cả nước đang tinh gọn quy mô với 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, áp lực và kỳ vọng đặt lên cực tăng trưởng ngày càng lớn. Với quy mô khổng lồ khi phải quản lý trực tiếp tới 168 đơn vị hành chính cấp xã (bao gồm 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu), thành phố đã thực hiện các bước tinh giản rất mạnh mẽ. Cụ thể, số lượng các ban quản lý dự án chuyên ngành đã được rút gọn từ 10 ban xuống chỉ còn 4 ban. Cùng với đó, hệ thống 71 ban quản lý khu vực và bồi thường giải phóng mặt bằng cũng được sắp xếp lại, thu gọn xuống chỉ còn 37 ban. Sự tinh gọn và chuyên môn hóa hệ thống này giúp quy định rõ ràng trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức, cắt bỏ đáng kể các thủ tục hành chính rườm rà và đẩy nhanh tốc độ ra quyết định tại chỗ. Minh chứng rõ nét nhất là dự án tuyến metro số 2, với cam kết giải ngân khối lượng lên tới 7.000 tỉ đồng ngay trong đầu tháng 5.
Nhìn chung, bài toán đầu tư công đòi hỏi sự chung tay đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Khi giải ngân là nhiệm vụ chính trị sống còn, dòng vốn sẽ tạo sức bật lớn.
