Từ ngày 15-5, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực, thay thế và bổ sung nhiều quy định theo hướng tăng mức phạt, siết chặt quản lý.

Mở rộng phạm vi, tăng mức xử phạt

Nghị định áp dụng trên nhiều lĩnh vực như khám chữa bệnh, dược, thiết bị y tế, BHYT và dân số, đồng thời bổ sung, điều chỉnh nhiều hành vi vi phạm nhằm tăng tính răn đe.

Đáng chú ý, lần đầu các hành vi vi phạm trên môi trường điện tử trong lĩnh vực y tế được đưa vào xử phạt, bao gồm hoạt động quảng cáo, tư vấn, kinh doanh dịch vụ y tế qua mạng.

Trong lĩnh vực hiến, lấy và ghép mô, bộ phận cơ thể người, Nghị định 90/2026/NĐ-CP tăng mạnh mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm.

Cụ thể, hành vi lấy, ghép, sử dụng mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại hoặc thực hiện tại cơ sở không đủ điều kiện theo quy định bị phạt 60-80 triệu đồng.

Mức phạt cao nhất, từ 80-100 triệu đồng, áp dụng với các hành vi nghiêm trọng như ép buộc người khác hiến mô, bộ phận cơ thể; lấy mô, bộ phận cơ thể của người không tự nguyện hiến nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sống dưới 18 tuổi trái quy định; hoặc ghép mô, bộ phận cơ thể từ người mắc bệnh thuộc danh mục cấm.

Ở lĩnh vực dân số, Nghị định 90 tiếp tục siết chặt các hành vi liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi. Theo đó, các hành vi như chỉ định, hướng dẫn sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các chế phẩm nhằm tác động để có được giới tính thai nhi theo ý muốn; cung cấp các sản phẩm, dụng cụ phục vụ mục đích này; hoặc nghiên cứu phương pháp lựa chọn giới tính thai nhi trái quy định có thể bị phạt 20-25 triệu đồng. 

Ngoài phạt tiền, cơ sở vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng.

Ngoài ra, nghị định này quy định cụ thể hơn các hành vi vi phạm trong hoạt động dược và kinh doanh thuốc. Trong đó, hành vi không thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi thuốc gia công bị thu hồi giấy đăng ký lưu hành ở bất kỳ quốc gia nào (trong thời hạn giấy đăng ký còn hiệu lực) có thể bị phạt 50-70 triệu đồng.

Trường hợp sản xuất, đưa ra lưu hành thuốc sử dụng nguyên liệu chưa được kiểm nghiệm theo quy định cũng bị xử phạt 30-40 triệu đồng.

Nhiều vi phạm BHYT chuyển từ cảnh cáo sang phạt tiền

Ở lĩnh vực BHYT, một số hành vi trước đây chỉ bị cảnh cáo nay đã chuyển sang phạt tiền nhằm tăng tính răn đe, hạn chế trục lợi quỹ. Nghị định mới cũng điều chỉnh cả cách xác định vi phạm và khung xử phạt đối với hành vi chậm đóng BHYT.

Cụ thể, thay vì áp dụng mức phạt 1-40 triệu đồng tùy theo số lao động như trước, nghị định mới quy định xử phạt hành vi chưa đóng BHYT (không thuộc trường hợp trốn đóng) theo giá trị vi phạm, với mức từ 500.000 đồng đến 35 triệu đồng.

Hành vi không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền BHYT, sau 60 ngày kể từ thời điểm phải đóng và đã bị đôn đốc, có thể bị xử phạt 1-45 triệu đồng.

Bên cạnh đó, nghị định bổ sung hành vi vi phạm liên quan đến việc lập danh sách tham gia BHYT. Người sử dụng lao động không lập hoặc lập danh sách không đầy đủ số người tham gia trong thời hạn quy định có thể bị phạt 1-35 triệu đồng, tùy số lượng lao động vi phạm.

Người chưa đủ 18 tuổi hút thuốc lá bị phạt đến 500.000 đồng

Liên quan đến phòng, chống tác hại thuốc lá, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định nhiều mức xử phạt được áp dụng từ ngày 15-5 tới.

Theo đó, hành vi tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức bị phạt 20-30 triệu đồng. Cơ quan, đơn vị không đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ có thể bị phạt 3 triệu đồng.

Đối với cá nhân, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá bị phạt 200.000-500.000 đồng. Hành vi vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá hoặc sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua thuốc lá bị phạt 500.000-1 triệu đồng.

Ngoài ra, các vi phạm trong kinh doanh thuốc lá cũng bị xử lý. Cụ thể, hành vi trưng bày quá số lượng cho phép tại điểm bán lẻ hoặc bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi có thể bị phạt 3-5 triệu đồng.

Việc ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP được đánh giá góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực y tế, tăng tính răn đe và phù hợp với thực tiễn, trong bối cảnh nhiều hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, đa dạng.