Mỗi khi Tết đến, người ta nhắc nhiều đến chuyện dọn nhà, sắm quà, gói bánh, chúc tụng… Ít ai để ý rằng dạ dày và gan mật – hai cơ quan phải "làm thêm ca đêm" suốt dịp Tết – hiếm khi được chuẩn bị trước.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khuyến nghị cách để ăn Tết ngon mà vẫn khỏe khoắn, ngủ ngon mà không lo chướng bụng.

"Bẫy" an toàn thực phẩm mùa Tết

Bánh chưng, món Tết biểu tượng, nếu bảo quản không đúng sẽ là "ổ chứa" lý tưởng của nấm mốc. Gạo nếp và đậu xanh hút nước mạnh, nhân thịt nhiều mỡ. Sau khi nấu, bánh vẫn ẩm, ấm, lại thường được để ở nơi kín gió – đây là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc, trong đó có những loài có thể sinh độc tố aflatoxin gây hại cho gan.

Aflatoxin là nhóm độc tố có xu hướng khá bền với nhiệt, các cách đun nấu hay hấp lại thông thường khó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, dù một phần độc tố có thể bị phân hủy khi xử lý ở nhiệt độ rất cao và đủ lâu. Chỉ một miếng bánh chưng mốc tưởng chừng không sao cũng làm tăng thêm gánh nặng xử lý độc tố cho gan, nhất là nếu lặp lại nhiều lần trong năm.

Không chỉ bánh chưng, các món giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết, trái cây khô cũng đều là "mảnh đất" ưa thích của nấm men và mốc nếu để ẩm, kín, lâu ngày.

Giò chả nếu gói bằng lá chuối chưa vệ sinh tốt, để trong túi nilon kín lâu ngày sẽ dễ bị nhiễm khuẩn lên men, tạo mùi chua nhẹ – đó đã là dấu hiệu hỏng, không nên cố ăn.

Thức ăn nhiều tinh bột như cơm, miến, bánh chưng khi để ở nhiệt độ phòng lâu, rồi hâm nóng đi hâm lại, có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển và sinh độc tố. Vi khuẩn có thể bị tiêu diệt khi nấu sôi nhưng độc tố đã sinh ra thì không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc hâm lại đồ ăn.

Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: Vệ sinh đồ dùng. Thớt gỗ, đũa, vá muôi dễ mốc nhất khi trời nồm. Nếu để ẩm và chồng đống, chỉ sau một đêm, nấm đen có thể xuất hiện ở mặt thớt, gây nhiễm chéo vào đồ ăn. Tốt nhất nên phơi khô hoàn toàn sau khi rửa, có thể sấy qua hoặc tráng nước sôi rồi để nơi thoáng.

Mâm cỗ "nặng đô" và câu chuyện đầy bụng, táo bón

Tết không thể thiếu bánh chưng, thịt đông, giò thủ, nem rán. Món nào cũng ngon, đẹp, nhiều ý nghĩa nhưng nếu nhìn ở góc độ sinh học, đó là "gánh nặng tiêu hóa" thật sự. Chúng ta nạp nhiều chất đạm, béo, tinh bột nhưng lại ít rau và nước lọc.

Với những người làm việc văn phòng, dạ dày vốn nhỏ và ít tiết men tiêu hóa, việc chuyển sang khẩu phần gấp đôi năng lượng khiến thức ăn đọng lại lâu, sinh hơi, gây chướng, ợ nóng. Người bị viêm dạ dày sẵn sẽ cảm nhận rõ: Sau bữa cỗ, bụng căng tức, buổi tối khó ngủ, sáng dậy miệng khô.

Một nghịch lý khác là thiếu chất xơ. Rau xanh ít, trái cây bị nhường chỗ cho bánh, mứt, kẹo Tết. Chất xơ lại là "chổi cơ học" dọn sạch ruột. Khi vắng nó, phân khô, ruột co bóp yếu đi, táo bón nặng hơn. Nhiều người lầm tưởng mấy ngày Tết không đi ngoài được là chuyện bình thường nhưng thực ra đó là lời cảnh báo sớm. Nếu kéo dài, người bệnh dễ thấy mệt mỏi, khó chịu, da xấu hơn và tăng nguy cơ trĩ.