Chính phủ vừa ban hành Nghị định 371/2025/NĐ-CP ngày 31-12-2025, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 77/2013/NĐ-CP và Nghị định 117/2020/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 31-12-2025. Điểm đáng chú ý nhất là quy định xử phạt nghiêm khắc đối với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Đồng thuận xử phạt nghiêm
Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng và buộc tiêu hủy sản phẩm. Đối với hành vi chứa chấp người sử dụng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý, cá nhân vi phạm bị phạt từ 5-10 triệu đồng; mức phạt đối với tổ chức là gấp đôi. Nghị định cũng định nghĩa rõ thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng bao gồm cả thiết bị điện tử và dung dịch/nguyên liệu thuốc lá, tạo hành lang pháp lý chặt chẽ để xử lý.
Ngay khi ban hành, quy định này nhận được sự đồng thuận cao từ dư luận xã hội. Anh Nguyễn Quang Toàn (35 tuổi, TP Hà Nội) bày tỏ sự ủng hộ tuyệt đối việc áp dụng chế tài kinh tế khi các biện pháp nhắc nhở đã không còn đủ sức răn đe. Anh Toàn kỳ vọng cơ quan chức năng sẽ thực thi quyết liệt, không có ngoại lệ để bảo vệ không gian chung và sức khỏe thế hệ trẻ.
Bên cạnh sự đồng tình, vấn đề thực thi hiệu quả để luật không "nằm trên giấy" là trăn trở lớn. Dẫn chứng việc lệnh cấm hút thuốc nơi công cộng lâu nay vẫn bị phớt lờ, chị Đỗ Bích Diệp (TP Hà Nội) cho rằng cần có cơ chế kiểm tra, xử phạt thường xuyên và công khai. Chị cũng đề xuất Việt Nam nên tham khảo mô hình quản lý chặt chẽ như Singapore để bảo đảm quyền được hít thở không khí trong lành của cộng đồng.
Đánh giá về tác động của chính sách, bà Nguyễn Hạnh Nguyên, chuyên gia Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam, nhận định Nghị định 371 có hiệu lực ngay từ ngày 31-12-2025 sẽ tạo ra rào cản tâm lý mạnh mẽ, giúp ngăn ngừa thanh thiếu niên tiếp cận các sản phẩm độc hại này. Đồng thời, việc quy định trách nhiệm của chủ cơ sở kinh doanh buộc họ phải chủ động phòng ngừa hành vi vi phạm tại cơ sở của mình.
Bà Nguyên nhấn mạnh việc chuẩn hóa khái niệm và chế tài xử phạt đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để cơ quan chức năng xử lý nghiêm vi phạm, góp phần thực thi hiệu quả Nghị quyết 173 của Quốc hội về bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Bác sĩ đánh giá tổn thương não của bệnh nhân ngộ độc thuốc lá điện tử chứa ma túy
Kiến nghị "siết" thuốc lá điện tử như nồng độ cồn
Theo Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội, từ năm 2025, mọi hành vi sản xuất - kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đều bị cấm. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phổ biến, kể cả tại nơi công cộng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về chế tài xử lý.
Ông Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), khẳng định Nghị định 371 là cơ sở pháp lý quan trọng để hiện thực hóa Nghị quyết 173. Đây là lần đầu tiên khái niệm về thuốc lá thế hệ mới được quy định rõ ràng, đi kèm mức xử phạt cụ thể. Theo ông Quang, mức phạt 3-5 triệu đồng đối với người sử dụng - tương đương hành vi hút thuốc trên máy bay - đủ sức răn đe. Quy định này cũng bảo đảm tính toàn diện khi mở rộng xử lý cả chủ cơ sở kinh doanh và người chứa chấp, với mức phạt cho tổ chức lên tới 20 triệu đồng.
Tại hội thảo do Cục Báo chí (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) tổ chức tháng 12-2025, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, ghi nhận những chuyển biến tích cực sau một năm thực hiện lệnh cấm. Minh chứng cụ thể tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử đã giảm khoảng 70%; hoạt động quảng bá các sản phẩm này tại nhiều điểm cũng giảm mạnh hoặc chấm dứt.
Dù vậy, tình hình vẫn đáng báo động trong môi trường học đường. Theo Bộ Y tế, tỉ lệ học sinh 13-15 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử tăng vọt từ 3,5% (năm 2022) lên 8% (năm 2023). Riêng năm 2023, gần 700 cơ sở y tế ghi nhận 1.224 ca nhập viện liên quan.
Bác sĩ Vũ Văn Hoài (Phòng Sử dụng chất và Y học hành vi, Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai) cảnh báo thực trạng nhiều thanh thiếu niên vẫn ngộ nhận thuốc lá điện tử vô hại, không gây nghiện. Thực tế, bệnh viện đã tiếp nhận nhiều ca ngộ độc, tổn thương não do các loại tinh dầu pha trộn ma túy tổng hợp và cần sa. Bác sĩ Hoài nhấn mạnh não bộ ở độ tuổi 13-14 chưa hoàn thiện nên rất dễ bị nicotine tấn công, dẫn đến lệ thuộc các chất gây nghiện khác, đồng thời gia tăng nguy cơ ung thư và tổn thương phổi.
Trước thực trạng trên, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia WHO, kiến nghị Việt Nam cần triển khai các chiến dịch kiểm soát quyết liệt và thường xuyên, tương tự quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm hay cấm uống rượu bia khi lái xe, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thế hệ trẻ.
Phạt thôi chưa đủ
Bà Nguyễn Hạnh Nguyên nhận định để thay đổi hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng - đặc biệt ở thanh thiếu niên - cần phải triển khai một chiến lược đồng bộ.
Trong đó, ưu tiên hàng đầu là đẩy mạnh truyền thông, phổ biến pháp luật tới học sinh, sinh viên và các cơ sở kinh doanh; làm rõ trách nhiệm pháp lý cùng chế tài xử phạt đối với hành vi sử dụng, chứa chấp. Song song đó, bà Nguyên đề xuất ngành giáo dục và các đoàn thể cần phát huy vai trò quản lý giới trẻ; cơ quan chức năng phải siết chặt giám sát thị trường, ngăn chặn nguồn hàng cấm và quảng cáo trá hình.
Cũng theo bà Nguyên, việc công khai các trường hợp vi phạm kết hợp biểu dương những mô hình tốt sẽ tạo sức răn đe và hiệu ứng lan tỏa tích cực. Chỉ khi pháp luật, giáo dục và kiểm soát thị trường phối hợp chặt chẽ, hiệu quả phòng ngừa mới thực sự bền vững.
