Năm ngoái, tôi được phân công đi coi thi tuyển sinh lớp 10. Buổi sáng ngày đầu coi thi, nhìn dòng người đông đúc đưa con cái đi thi tuyển sinh lớp 10 thật vất vả, gây xáo trộn cuộc sống của nhiều gia đình. Kinh phí tổ chức để kỳ thi an toàn và nghiêm túc cần tới số ngân sách không nhỏ cho các khâu: cơ sở vật chất, bảo đảm an ninh, giám thị và hội đồng coi thi, chấm bài và cả giấy mực...
Thiết nghĩ, nên giao hẳn việc đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên đứng lớp. Trong khi ngành giáo dục yêu cầu phổ cập cấp THCS - tức là bảo đảm mọi người trẻ đều được đến trường cho hết lớp 9, vậy thi để làm gì? Suốt quá trình học các em được đánh giá kết quả học, nếu bảo đảm yêu cầu tối thiểu thì xét tốt nghiệp cấp 2 là xong.
Suốt năm học các em học để thi định kỳ, hết học kỳ lại thi đề chung của phòng, của sở, học ôn thi triền miên cả quãng đời học sinh. Thời gian để các em nhìn về việc học của bản thân không biết có được coi trọng? Còn thời gian đâu cho những sở thích đam mê tuổi học trò nữa, phải chăng các em đang thiệt thòi vì những kỳ thi?
Chương trình giảng dạy tùy theo khu vực và như vậy thành quả học của học sinh theo vùng khu vực thành thị/nông thôn là khác nhau nên chăng để từng trường THCS đánh giá và xét "hoàn thành chương trình THCS". Sau đó, từng trường THPT tự do tuyển chọn học sinh để nhập học dựa trên kết quả đó. Đến bước tuyển chọn học sinh vào THPT thì chất lượng giảng dạy ở bậc THCS như thế nào sẽ được phân hóa, qua một vài năm học sinh THCS của một đơn vị nào đó được lựa chọn theo học tại bậc THPT có khả năng như thế nào sẽ được trường THPT đó đánh giá.
Điều này tạo áp lực lớn lên đội ngũ lãnh đạo cấp THCS, đòi hỏi phải cải thiện chất lượng. Vì chất lượng nguồn vào không tốt thì các trường THPT không nhận học sinh tại bậc THCS có học sinh đó nữa. Rất công bằng và khách quan.
Năm nay, theo thông báo dự kiến mới nhất, các trường THPT công lập tại TP HCM chỉ tiếp nhận 70% học sinh từ cấp hai, phần còn lại sẽ theo học các trường tư thục, quốc tế, dân lập, học nghề. Sau dịch Covid-19, chương trình được cắt bớt, bảo đảm kiến thức cơ bản để các em có cơ sở học lên lớp trên. Nhưng kỳ thi lớp tuyển sinh 10 năm nay vẫn diễn ra trên khắp đất nước. Thiết nghĩ, các cơ quan có trách nhiệm của ngành giáo dục nên hoàn thiện phương án xét tuyển để giảm bớt sự nặng nề trong thi cử và các em học sinh cũng không phải chạy đua với kỳ thi quá áp lực này.
