22/05/2022 09:37

Đông đủ kiểu

Tiếng Việt so sánh đông như thế nào? Hãy liệt kê: đông như đám gà chọi, đông như kiến cỏ, đông như mắc cửi, đông như nêm cối, đông như nước chảy, đông như trẩy hội, đông như chợ Tết, đông như rươi... Hiện nay, trong lời ăn tiếng nói của người Việt còn có câu: "Đông như quân Nguyên". Ai biết sử nước nhà đều hiểu cách so sánh này. Trước đó nữa, ca dao miền Nam lại có câu:

Tháng giêng là tháng đông ken,

Đi buôn gặp mối, đi xem gặp chầu

Ken là chèn vào, xen vào giữa, đệm vào chỗ kẽ hở cho kín. Trong ngữ cảnh này là người nọ lấn người kia trong một phạm vi không đủ sức chứa. Đông ken là đông người, người đứng sát vào nhau như không còn kẽ hở.

Quen thuộc nhất vẫn là "đông đen". Do có nhiều người cùng tụ tập nên tạo ra số lượng đông/ rất đông, nhưng tại sao lại "đông đen"? Đâu phải ai cũng mặc quần đen, áo đen nên tạo ra màu sắc ấy? Nghĩ rằng "đen" ở đây phản ánh cái nhìn từ xa (hoặc gần đi nữa) là nhìn rồi đánh giá từ màu đen của mái tóc. Nói cách khác, đen ở đây là đen đầu, nhiều cái đầu đen của nhiều người cùng gộp lại mà thành. Hiểu như thế hợp lý chăng? Ta hiểu là "đông nghịt/ đông nghìn nghịt". Không chỉ thế, một người ân cần hỏi bạn: "Thế nào, hôm khai trương ra sao?"; bạn vui vẻ: "Đông đen", ta hiểu đông người đến mua sắm và nó còn có nghĩa đắt hàng, đắt mối. Rõ ràng, "đông đen" và "đông ken" cùng nghĩa.

"Truyện Kiều" của Nguyễn Du tả lúc chị em Thúy Kiều đi chơi xuân: Dập dìu tài tử giai nhân/ Ngựa xe như nước áo quần như nen.

Lâu nay, các nhà nghiên cứu văn bản học vẫn còn tranh cãi nen/ nêm, từ nào là đúng với nguyên tác? Dù không hề xuất hiện từ "đông" nhưng người đọc vẫn hình dung ra sự đông nghịt, đông nghìn nghịt, đông đầy, đông đảo, đông đúc, đông đặc đấy chứ? Trong "Từ điển văn liệu" (1952), nhà nghiên cứu Long Điền Nguyễn Văn Minh cho biết: "Có hai thuyết: 1. Nêm: Lèn cho chặt sít nhau, thường nói nêm cối, cối xay lúa; lấy mảnh tre nhỏ đóng len sít vào nhau cho chặt. Đây dùng cách miêu tả, chỉ nghĩa đông như chen vào nhau. 2. Nen: Một thứ rêu núi ở vùng Hà Tĩnh, mọc chen nhau. Đây cũng là cách miêu tả đông nghịt như rêu nen".

Lê Minh Quốc

Tin liên quan

Viết bình luận

Mẹ đi lấy chồng
1 giờ trước 548 1k
Mẹ ơi! Con không muốn cho mẹ đi lấy chồng.
Đưa kịch sử Việt "Thái hậu Dương Vân Nga" đến Bà Rịa - Vũng Tàu
1 giờ trước 548 1k
(NLĐO) - Sân khấu kịch sử Việt của CLB Lạc Long Quân đã diễn 2 suất hôm 25-6 tại Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo được ấn tượng đối với khán giả.
Khi Độ Mixi, Cris Phan... "tấn công" showbiz Việt
4 giờ trước 548 1k
Không ít nghệ sĩ hiện nay xuất thân là YouTuber, TikToker hay Facebooker với lượng người theo dõi rất lớn, như Độ Mixi, Cris Phan... Vì thế, họ gia nhập rất tự nhiên vào giới giải trí thông qua các game show, talk show và cả phim ảnh, tạo nên một hiện tượng về những "nghệ sĩ ảo".
NSƯT Kim Tiểu Long: Tự hào với trang sử dân tộc
4 giờ trước 548 1k
NSƯT Kim Tiểu Long tâm sự cái tên cha mẹ đặt như định mệnh khiến anh gắn chặt với nghề hát và phải đạt thành công bằng chính niềm đam mê
Hãy diễn kịch chạm đến cảm xúc khán giả!

Hãy diễn kịch chạm đến cảm xúc khán giả!

Các nhà chuyên môn cho rằng một trong những yếu tố giúp sân khấu kịch có khán giả, thậm chí phát triển tốt là vở diễn phải được khán giả đón nhận