Đất khỏe lên từng ngày

Gắn bó với nghề trồng lúa hơn 30 năm, ông Nguyễn Trung Phấn hiểu rất rõ những khó khăn khi canh tác trên vùng đất phèn. Trên diện tích khoảng 2,5ha, nhiều năm liền ông phải đối mặt với tình trạng đất bị ngộ độc hữu cơ, độ chua cao, bộ rễ lúa phát triển kém khiến cây sinh trưởng chậm, đẻ nhánh ít và thường xuyên bị ảnh hưởng bởi điều kiện bất lợi.

Những năm trước đây, năng suất lúa của gia đình chỉ dao động khoảng 4 - 4,5 tấn/ha. Sau khi trừ các khoản chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công lao động, lợi nhuận không đáng kể. Nhớ lại quãng thời gian ấy, ông Phấn cho biết mỗi lần đào đất lên đều cảm nhận rõ mùi hôi đặc trưng của đất bị ngộ độc hữu cơ. Nước trong ruộng thường đục màu, cây lúa phát triển èo uột, bộ rễ ngắn và sẫm màu.

"Có những vụ nhìn ruộng lúa mà thấy nản. Mình biết đất có vấn đề nhưng không biết phải xử lý từ đâu. Bón thêm phân thì cây vẫn không phát triển như mong muốn, năng suất cứ quanh quẩn ở mức thấp", ông Phấn chia sẻ.

Bước ngoặt bắt đầu khi ông tham gia chương trình "Hành trình xanh - Đất khỏe, Cây trồng khỏe" do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai tại địa phương. Thông qua các buổi hội thảo đầu bờ và tư vấn kỹ thuật, ông được hướng dẫn tập trung cải thiện sức khỏe đất trước khi nghĩ đến việc gia tăng năng suất.

Theo ông Phấn, điều khiến ông bất ngờ nhất không phải là năng suất tăng ngay sau một vụ mà là sự thay đổi rõ rệt của nền đất sau thời gian được cải tạo.

Những con mương trong ruộng dần trở nên trong hơn, hiện tượng ngộ độc hữu cơ giảm đáng kể. Bộ rễ lúa phát triển dài, trắng và khỏe mạnh. Cây lúa bén rễ nhanh, đẻ nhánh sớm và sinh trưởng đồng đều hơn trước.

"Bây giờ nhổ cây lúa lên thấy bộ rễ trắng, dài và rất khỏe. Trước đây phải gần 3 tuần cây mới bắt đầu đẻ nhánh, còn hiện nay khoảng hơn 1 tuần là đã thấy chồi mới xuất hiện. Nhìn ruộng lúa phát triển đồng đều là mình có niềm tin", ông Phấn vui vẻ cho biết.

Theo GS.TS. Nguyễn Bảo Vệ - cố vấn của chương trình Hành trình xanh cho biết: Qua chương trình canh tác lúa thông minh và phân tích trên 200 điểm cho thấy các vùng sản xuất lúa chính như Tứ giác Long Xuyên, Đông Tháp Mười và Tây Ninh đang đối mặt với tình trạng đất chua, pH thấp và mất cân bằng dinh dưỡng sau thời gian dài canh tác liên tục. Khi sức khỏe đất suy giảm, hiệu quả sử dụng phân bón cũng giảm theo, làm gia tăng chi phí sản xuất trong khi năng suất không được cải thiện tương xứng.

Vì vậy, việc phục hồi sức khỏe đất được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất lúa theo hướng bền vững.

Từ 4-4,5 tấn lên 7 tấn lúa mỗi hecta

Sự thay đổi của đất kéo theo những thay đổi tích cực trong canh tác lúa. Lượng giống giảm, cây lúa khỏe ngay từ đầu vụ nên áp lực sâu bệnh giảm, kéo theo giảm chi phí đầu vào. Quan trọng hơn là năng suất liên tục tăng lên mỗi năm, từ 4-4,5 tấn/ha ở các năm trước thì nay đạt trên 7 tấn/ha. "Làm lúa mấy chục năm, trước đây đạt hơn 4-4,5 tấn đã thấy mừng nay thu được khoảng 7 tấn trên đất phèn thì thật sự rất vui. Thu nhập gia đình được cải thiện rõ rệt, mình cũng yên tâm đầu tư cho những vụ tiếp theo", ông Phấn nói.

Theo ông, điều đáng quý nhất là hiệu quả ấy đến từ việc cải thiện nền đất canh tác. Khi đất khỏe lên, cây lúa hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, sinh trưởng ổn định hơn và cho năng suất cao hơn.

Lan tỏa niềm tin từ thực tiễn đồng ruộng

Hiệu quả từ mô hình của ông Phấn nhanh chóng thu hút sự quan tâm của nhiều nông dân trong khu vực. Những người thường xuyên đi ngang cánh đồng dễ dàng nhận thấy ruộng lúa của ông xanh hơn, phát triển đồng đều hơn và có bộ lá khỏe hơn so với nhiều diện tích lân cận. Nhiều nông dân tìm đến tận ruộng để tham quan, trao đổi kinh nghiệm và tìm hiểu cách cải tạo đất. Không giữ riêng kinh nghiệm cho mình, ông Phấn sẵn sàng chia sẻ những gì đã học được trong quá trình tham gia chương trình.

"Tôi thường dẫn bà con ra ruộng, nhổ cây lúa lên để xem bộ rễ. Khi tận mắt thấy rễ trắng khỏe, cây đẻ nhánh mạnh thì mọi người mới thực sự tin", ông Phấn kể.

Theo các chuyên gia nông nghiệp, những mô hình thành công từ thực tế sản xuất luôn có sức thuyết phục lớn nhất đối với nông dân. Khi người nông dân chứng kiến hiệu quả ngay trên đồng ruộng của những hộ xung quanh, quá trình chuyển đổi nhận thức và áp dụng kỹ thuật mới sẽ diễn ra nhanh hơn.

Đó cũng chính là mục tiêu mà chương trình "Hành trình xanh - Đất khỏe, Cây trồng khỏe" hướng tới. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp giải pháp kỹ thuật, chương trình còn mong muốn xây dựng cộng đồng nông dân cùng chia sẻ kinh nghiệm, cùng phục hồi sức khỏe đất và hướng đến nền sản xuất lúa hiệu quả hơn, bền vững hơn.

Với ông Nguyễn Trung Phấn, giá trị lớn nhất mà chương trình mang lại không chỉ là những bao lúa nặng hạt hơn sau mỗi vụ thu hoạch mà còn là sự hồi sinh của chính mảnh đất đã gắn bó với gia đình ông suốt nhiều năm qua.

"Tôi sẽ tiếp tục duy trì cách làm này trong những vụ tới. Đất khỏe thì cây khỏe, cây khỏe thì năng suất cao. Khi đất được chăm sóc đúng cách, người nông dân sẽ có tương lai ổn định hơn", ông Phấn khẳng định.

Từ vùng đất phèn từng cho năng suất thấp, những mùa vàng đạt 7 tấn lúa/ha hôm nay đã trở thành hiện thực. Câu chuyện của ông Nguyễn Trung Phấn là minh chứng rõ nét cho thấy sự thịnh vượng của nhà nông luôn bắt đầu từ một nền đất khỏe. Khi đất được phục hồi và chăm sóc đúng hướng, những cánh đồng không chỉ cho năng suất cao hơn mà còn mở ra con đường phát triển bền vững cho nền sản xuất lúa trong tương lai.