Người dân địa phương vẫn còn ám ảnh về vụ ngập lụt kinh hoàng ở hạ du sông Ba (tỉnh Đắk Lắk). Đến nay, câu hỏi lớn nhất vẫn chưa có câu trả lời: Thảm họa này có thể tránh được hay không?
Khi hàng loạt hộ dân mất nhà cửa, nhiều người chết và mất tích, dư luận không chỉ tìm nguyên nhân từ mưa lũ mà còn đặc biệt chú ý đến việc xả lũ của Thủy điện Sông Ba Hạ - đơn vị đang bị đặt vào tâm điểm dư luận.
Đúng lúc người dân trông đợi lời giải thích thì những diễn biến bất thường về nhân sự của Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ làm dấy lên thêm nhiều câu hỏi.
Ngày 1-12, HĐQT công ty này ban hành nghị quyết phân công Chủ tịch HĐQT tạm thời điều hành toàn bộ Ban điều hành, thay Tổng giám đốc đang… nghỉ phép để "tham gia làm việc với cơ quan chức năng".
Không chỉ Tổng giám đốc, một loạt trưởng/phó phòng kỹ thuật, an toàn, vận hành cũng nghỉ để "làm việc với cơ quan chức năng", buộc doanh nghiệp phải giao tạm nhiệm vụ cho các cán bộ cấp phó.
Một doanh nghiệp bình thường sẽ không có sự xáo trộn nhân sự quy mô lớn và đồng loạt như vậy ngay giữa tâm điểm một vụ việc đang gây tranh cãi. Vì sao những người trực tiếp phụ trách kỹ thuật, an toàn và vận hành hồ - những vị trí then chốt liên quan đến quyết định xả lũ, lại tạm ngừng công việc trong thời điểm này? Đây là điều mà những ai theo dõi vụ việc ngay từ đầu đều có thể dự báo trước được: cơ quan chức năng sẽ vào cuộc!
Để nhìn nhận sự việc một cách công bằng, cần trở lại đỉnh lũ chiều ngày 19-11, Thủy điện Sông Ba Hạ xả lưu lượng lên tới 16.100 m³/giây, một con số khổng lồ dồn xuống hạ du trong thời gian rất ngắn. Nước không chỉ dâng cao mà còn dâng quá nhanh khiến nhiều người trở tay không kịp.
Thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ với lưu lượng lớn chưa từng thấy với hơn 16.000 m3/giây
Vậy nên, không thể chỉ nói một câu "mưa lớn bất thường" rồi xem như xong. Các câu hỏi cần phải được trả lời rõ:
Thứ nhất, hồ có xả điều tiết sớm hay không trước khi buộc phải xả ồ ạt?
Thứ hai, việc cảnh báo xả lũ có được thực hiện đúng, đủ, kịp thời đến người dân ở hạ du?
Thứ ba, quy trình vận hành hồ chứa và liên hồ có tuân thủ nghiêm túc hay chỉ "đúng trên giấy tờ"?
Và câu hỏi cuối là các đơn vị chủ quản đã giám sát vận hành hồ chứa ra sao? Việc dự báo mưa lũ, đánh giá an toàn, kiểm tra quy trình, cảnh báo rủi ro trước mùa mưa bão có được thực hiện nghiêm túc hay không?
Nói thẳng, để có câu trả lời chính xác, không thể chỉ dựa vào các báo cáo nội bộ mà cần một cuộc điều tra độc lập, khách quan và công khai.
Toàn bộ dữ liệu vận hành hồ - từ mực nước, lưu lượng đến, lưu lượng xả, đến thời điểm mở và đóng từng cửa van, phải được công bố để đối chiếu với diễn biến thực tế của dòng lũ. Hệ thống cảnh báo cũng cần được rà soát kỹ lưỡng để xác định người dân có được thông tin kịp thời hay không. Quan trọng hơn, trách nhiệm của từng cá nhân trong các quyết định vận hành phải được làm rõ, nhất là những người giữ vai trò chỉ huy cao nhất ở địa phương trong ứng phó xả lũ. Đồng thời, trách nhiệm của lãnh đạo Công ty CP Thủy điện Sông Ba Hạ cũng phải được xem xét một cách đầy đủ và minh bạch.
Việc xả lũ của Thủy điện Sông Ba Hạ không chỉ là câu chuyện của một nhà máy thủy điện mà là phép thử đối với toàn bộ hệ thống quản lý vận hành hồ chứa. Điều cần lúc này là câu trả lời rõ ràng cho công luận. Nếu có sai trong chỉ đạo vận hành, chậm trễ trong cảnh báo hoặc thiếu trách nhiệm trong giám sát, những người liên quan phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước nhân dân.
Đã đến lúc phải đối diện sự thật. Vụ việc tại Thủy điện Sông Ba Hạ cần được điều tra đến nơi đến chốn, và người dân vùng lũ cần một lời giải thích minh bạch, càng sớm càng tốt.
