Hình thành sau khi thực dân Pháp chiếm tỉnh Gia Định, cùng với Sài Gòn, Chợ Lớn là một trong hai đô thị có quá trình phát triển rực rỡ. Vì là khu vực đông người Hoa sinh sống, nơi đây còn thường được gọi với tên "Phố người Hoa".

Địa danh đã thấm vào đời sống

Chợ Lớn xưa giữ vai trò như đầu mối thương cảng của cả khu vực phía Nam, là nơi thương nhân tập trung buôn bán nên hình thành nhiều khu chợ. 

Ngày 1-7-2025, địa danh này chính thức ghi dấu trên bản đồ hành chính TPHCM với tên gọi "phường Chợ Lớn", khi sáp nhập 4 phường 11, 12, 13 và 14 của quận 5 trước đây với diện tích khoảng 1,67 km2, dân số gần 85.000 người.

Thay đổi qua thời gian với bao biến chuyển thăng trầm, dù vậy, ngày nay, bất cứ ai tới đây cũng dễ nhận ra bản sắc người Hoa thông qua loạt công trình cổ kính, phố nghề trăm năm, nhịp sống cũng như cách giao tiếp, ứng xử rất riêng.

Chỉ cần dạo quanh vài tuyến phố, du khách đã có thể thưởng thức đầy đủ nét văn hóa của cộng đồng người Hoa tại Việt Nam. Chị Hồ Bảo Nhi là một trong số đó. Sau khi tới và cảm nhận, chị cho biết càng củng cố thêm nhận định nơi đây dù tên gọi trong vài thời điểm có khác nhau nhưng "Chợ Lớn" là danh từ quá đỗi quen thuộc trong đời sống hằng ngày.

Nữ du khách dẫn chứng tên gọi Hội quán Ôn Lăng, Hội quán Tuệ Thành, Hội quán Nghĩa An, quán ăn nổi tiếng của người Hoa… mỗi khi ai đó bất chợt hỏi ở đâu thì luôn nhận được trả lời là ở Chợ Lớn. 

"Lúc đó không cần tra bản đồ bởi hầu hết khi nghe tên, người ta đều biết nó ở khu vực Chợ Lớn mà đi đến" - chị Hồ Bảo Nhi nói và đồng ý rằng với nhiều người dân, Chợ Lớn không chỉ là tên gọi mà còn là nơi chứa đựng ký ức sâu sắc của nhiều gia đình, thế hệ.

Pha trộn ký ức và hiện tại

Đi dọc nhiều tuyến đường ở khu Chợ Lớn, dễ dàng cảm nhận không khí khác biệt. Những mái ngói âm dương phủ màu thời gian, biển hiệu chữ Hán, tiệm thuốc bắc lâu đời và mùi nhang trầm từ hội quán đã tạo nên vẻ lôi cuốn mà nhiều nơi khác không có.

Đến hiện tại, phường Chợ Lớn vẫn giữ nguyên nét đặc trưng là địa phương kết tinh đậm đặc di sản văn hóa người Hoa tại Việt Nam. 

Trên địa bàn phường tập trung nhiều công trình tín ngưỡng lâu đời của cộng đồng như chùa Ông (Hội quán Nghĩa An), miếu Thiên Hậu, chùa Tam Sơn… Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, các công trình này còn lưu giữ nhiều giá trị kiến trúc, nghệ thuật và văn hóa được bảo tồn qua các thế hệ.

Một trong những điều làm nên sức sống của Chợ Lớn là những tên phố gắn với đặc điểm chính nơi đó, như phố đông y với những cửa hàng thuốc bắc nằm san sát, phố lồng đèn phong phú sắc màu, phố chuyên doanh bán đồ trang trí rực sáng mùa lễ hội, dịp Tết, Noel…

Chị Uyên Phương (ngụ xã Nhuận Đức) cho hay điều làm chị háo hức nhất mỗi khi cùng gia đình hay bạn bè đến khu Chợ Lớn đó là những tuyến phố như thế. 

Mỗi con phố có ngành hàng kinh doanh riêng gần giống như những hàng phố chuyên doanh ở Hà Nội. Và khi muốn tìm mua một món gì đó cũng sẽ rất dễ vì địa chỉ đã được ấn định. "Như tôi và bạn tôi khi đến khu Chợ Lớn muốn chọn một món ăn thì đến một tuyến phố, sẽ có rất nhiều hàng quán để lựa chọn. Trải nghiệm rất thú vị!" - chị Phương nói.

Có thể thấy, giữa TPHCM hiện đại với tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ, Chợ Lớn vừa mang nét sôi động của nhịp sống hằng ngày, vừa luôn phảng phất nét cổ kính của một bảo tàng. Địa danh Chợ Lớn trong lần ghi dấu trên bản đồ hành chính này như thêm một lần nữa nhắc nhớ về một đô thị từng góp phần tạo nên diện mạo phương Nam xưa. Đó cũng là sự ghi nhận những giá trị văn hóa, lịch sử được nơi đây lưu giữ... 

Nhịp cầu kết nối các giá trị

Mỗi dịp lễ Nguyên Tiêu hay vía Bà Thiên Hậu, Chợ Lớn lại thu hút đông đảo người dân, du khách đến thưởng lãm hoạt động văn hóa đặc sắc...

Bà Châu Thị Hiếu (ngụ phường Bình Phú) khi tới đã nhận xét các hội quán lâu đời tại phố người Hoa là những hội quán lớn, mang tính biểu tượng và giá trị văn hóa cao. Theo bà, hội quán đóng vai trò như cầu nối để gắn kết cộng đồng người Hoa với địa phương thông qua các hoạt động tín ngưỡng, từ thiện, giữ gìn văn hóa truyền thống.

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 22-6