Ở nhiều vùng quê miền Trung, đặc biệt quanh những bức tường rêu cũ hay các gốc cây lâu năm, người ta dễ bắt gặp dây trâu cổ bò lan xanh mướt. Loài cây dân dã ấy, còn gọi là vẩy ốc hay sung thằn lằn, vốn không chỉ là cây leo trang trí mà từ lâu đã được người dân dùng làm trà uống hằng ngày. Và cũng từ đó, câu nói vui truyền miệng ra đời: "Trâu cổ làm khổ quý ông".

Quả trâu cổ khi chín được phơi khô, rang nhẹ rồi hãm như trà. Nước trà có màu vàng hổ phách trong trẻo, nhìn đã thấy mát mắt. Khi đưa lên môi, hương thơm thoảng nhẹ, uống vào có vị dịu, ngọt hậu nơi cổ họng. Chính vì vị dễ uống ấy mà nhiều người dùng trà trâu cổ thay nước giải khát trong những ngày nắng nóng.

Nhưng điều khiến loại trà này được nhắc đến nhiều lại nằm ở công dụng "khó nói" của nó. Theo kinh nghiệm dân gian, uống trà trâu cổ thường xuyên giúp cơ thể khỏe khoắn, giảm đau lưng mỏi gối – những chứng bệnh vốn hay làm khổ đàn ông khi bước sang tuổi già. Khi sức lực hồi phục, khí huyết lưu thông, cơ thể dẻo dai hơn thì sinh lực cũng theo đó mà dồi dào.

Chính vì vậy mới có câu nói vui rằng trà trâu cổ khiến "quý ông khổ". Khổ không phải vì bệnh tật, mà vì khi cơ thể sung mãn, nhu cầu sinh lý cũng tăng lên. Người xưa vẫn đùa rằng uống đều đặn thứ trà này thì "ông uống bà khen", bởi đàn ông khỏe mạnh thì gia đình cũng thêm vui cửa vui nhà.

Ngoài công dụng ấy, trâu cổ còn được y học cổ truyền xem là vị thuốc giúp thanh nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa, tăng sức đề kháng và giảm một số chứng viêm nhiễm nhẹ trong cơ thể.

Một ấm trà trâu cổ đặt trên bàn gỗ, nước trà vàng sậm, hương thơm nhẹ lan trong không gian. Uống một ngụm thấy mát cổ, giải khát, rồi thêm chút ấm nóng lan khắp cơ thể như một bí quyết giữ sức bền bỉ cho bao thế hệ đàn ông.

(Bài dự thi cuộc thi "Cảm tưởng về cà phê – trà Việt" năm 2026 thuộc chương trình "Tôn vinh cà phê – trà Việt" lần 4 do Báo Người Lao Động tổ chức).