Bóng đá Thái Lan sở hữu nền tảng đào tạo bài bản; giải Thai league có tính thương mại, cạnh tranh cao; cầu thủ xuất ngoại đều đặn và một hạ tầng thuộc nhóm tốt nhất châu lục. Thế nhưng, những cú trượt dài gần đây ở các giải trẻ, AFF Cup hay sân chơi châu lục lại chỉ ra nghịch lý, cầu thủ Thái không thua bởi chuyên môn, mà do văn hóa ứng xử không phù hợp.

U23 Thái Lan và nền tảng bóng đá tốt

Trong hơn một thập kỷ qua, Thái Lan đầu tư mạnh mẽ cho đào tạo trẻ theo hướng hiện đại. Các học viện như Buriram United, Muangthong United Youth, Chonburi hay hệ thống học viện liên kết với Nhật Bản được xem như một chuỗi đào tạo cầu thủ trẻ khá ổn định. Ngoài ra, bóng đá học đường được tổ chức bài bản, nhiều địa phương có giải trẻ thường niên, giúp việc tuyển chọn và sàng lọc tài năng diễn ra từ rất sớm.

Thai League cũng là một lợi thế lớn. Đây là giải vô địch quốc gia được đánh giá cao nhất khu vực ĐNÁ về tính chuyên nghiệp. Xây dựng lịch thi đấu ổn định, bản quyền truyền hình, tài trợ, cơ chế chuyển nhượng, y tế, hạ tầng VAR, an ninh sân bãi... đều đạt chuẩn châu lục. Giá trị thương mại của Thai League thường vượt trội so với các giải trong khu vực, điều này cho phép các CLB giữ chân cầu thủ giỏi, mời HLV ngoại chất lượng và đầu tư dài hạn cho đào tạo trẻ.

Thái Lan là một trong số ít quốc gia ĐNÁ có cầu thủ xuất ngoại thường xuyên. Chanathip, Theerathon, Thitiphan, Supachok, Ekanit Panya… từng thi đấu hoặc đang chơi bóng tại J-League (Nhật), giải vô địch hàng đầu châu Á; một số cầu thủ trẻ sang châu Âu theo dạng thử việc hoặc hợp đồng ngắn hạn. Việc "đi Tây" có thể chưa nhiều như Nhật Bản, Hàn Quốc, nhưng so với mặt bằng khu vực, đây là bước tiến đáng kể.

Hạ tầng cũng là điểm cộng rõ rệt. Các sân vận động như Rajamangala, Chang Arena, SCG Stadium hay hệ thống trung tâm huấn luyện của Buriram, BG Pathum đều đạt chuẩn AFC. Điều kiện tập luyện, y tế thể thao, khoa học dữ liệu và thể lực được đầu tư bài bản. Rõ ràng, xét về "phần cứng", bóng đá Thái Lan thậm chí vượt trội nhiều nước ĐNÁ, thậm chí tầm châu Á.

Rào cản từ ứng xử của cầu thủ Thái Lan

"Phần cứng" thì ổn, nhưng vấn đề nằm ở "phần mềm". Thái độ, kỷ luật và văn hóa ứng xử trong thi đấu của một bộ phận cầu thủ Thái Lan, là những con người thuộc diện có tầm ảnh hưởng lại rất không ổn. 

Những năm gần đây, liên tiếp xuất hiện các câu chuyện khiến dư luận Thái Lan và khu vực ngán ngẩm; kiểu như Jonathan Khemdee ném HCB sau trận thua U22 Indonesia ở SEA Games 32; bàn thắng thiếu fair-play của Supachok, Wirathep Pomphan bị đuổi khỏi sân trong trận chung kết Asean Cup 2024; nhất là cầu thủ lắm tài nhiều tật Theerathon Bunmathan để lại nhiều hệ lụy.

Thậm chí có thời điểm không ít tuyển thủ từ chối lên tuyển Thái Lan với những lý do cá nhân hoặc bất đồng về vai trò bản thân như Ekanit Panya, Chanathip, Theerathon... khiến ban huấn luyện và Liên đoàn bóng đá Thái (FAT) khá đau đầu tìm giải pháp để ổn định lực lượng. Việc cầu thủ không đặt màu cờ sắc áo lên trên lợi ích riêng cho thấy đó là dấu hiệu suy giảm tinh thần trách nhiệm, điều vốn là nền tảng của bóng đá đỉnh cao.

Ở các giải trẻ, đặc biệt là các đội U22, U23 Thái Lan dễ bị định kiến là tập thể thiếu khiêm tốn, khinh địch vì phát ngôn và thái độ kiểu "bê trên". Điều này như tiếp thêm động lực và quyết tâm từ các đội lăn xả thi đấu để đánh bại Thái Lan. 

Trên sân cỏ, vấn đề fair-play cũng là điểm trừ. Đã có những tình huống ghi bàn trong bối cảnh đối phương chấn thương hoặc tranh cãi về tinh thần thể thao, khiến dư luận khu vực đặt câu hỏi về "bản sắc" của bóng đá Thái Lan (trường hợp Supachok là điển hình).

Ở cấp độ cá nhân, một số ngôi sao từng vướng vào các vụ việc phản ứng trọng tài, hành vi thiếu kiềm chế, thậm chí bị kỷ luật vì hành động phi thể thao (như Theerathon Bunmathan). 

Ngay cả ở giải U23 châu Á lần này, các cầu thủ Thái Lan chơi không hề tệ, thế nhưng cách thi đấu thiếu kiềm chế khiến họ bị thiệt quân khi thua U23 Úc trong thế trận đang trên chân vì Maneekorn bị thẻ đỏ. 

Các trận gặp U23 Iraq hay Trung Quốc thì tinh thần thi đấu quả cảm gần như là thứ mà họ còn thiếu nên không thể tìm được chiến thắng. Đó là những biểu hiện đi ngược lại tinh thần chuyên nghiệp mà Thai League dày công xây dựng.

Trong bóng đá hiện đại, nơi mọi đối thủ đều tiến bộ rất nhanh, thái độ tự mãn hoặc thiếu khiêm nhường chính là kẻ thù nguy hiểm nhất. Chẳng hạn sau trận thua đầu tiên của U23 Thái Lan trước U23 Úc, còn Việt Nam thắng U23 Jordan, thì ngôi sao đương thời của Thái Lan, Chanathip Songkrasin lại gây tranh cãi với thông điệp đăng lên mang xã hội "thích ghi bàn vào lưới Việt Nam". 

Thái độ trên không giúp bóng đá Thái Lan tiến bộ, mà chỉ khoét sâu khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế, cũng như dễ khiến bóng đá Thái Lan bị tổn thương nhiều hơn.

Bài học dành cho Thái Lan vì thế không nằm ở chuyện phải "đập đi xây lại" hệ thống đào tạo hay giải Thai League, vì họ đã có nền móng đủ tốt, có nhiều cầu thủ tài năng. Điều cần thay đổi là Thái Lan nên tái lập kỷ luật đội tuyển, đề cao tinh thần cống hiến, giáo dục cầu thủ về trách nhiệm xã hội và văn hóa ứng xử đúng mực trong thi đấu, khuyến khích tự nhìn nhận ra hạn chế bản thân để cầu tiến phát triển.