Chiều 14-4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) xem xét một loạt nội dung quan trọng liên quan việc tổ chức lại đơn vị hành chính tại Đồng Nai, gồm thành lập 10 phường, cho ý kiến về Đề án thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương và thông qua về nguyên tắc việc thành lập Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân TP Đồng Nai.

Đây được đánh giá là bước đi có ý nghĩa trong việc mở rộng không gian phát triển, hoàn thiện mô hình quản trị đô thị và tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương cũng như vùng Đông Nam Bộ.

Trình bày Tờ trình về Đề án thành lập 10 phường thuộc tỉnh Đồng Nai và thành lập TP Đồng Nai trực thuộc Trung ương, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình nêu rõ việc thành lập 10 phường thuộc tỉnh Đồng Nai và thành lập TP Đồng Nai trực thuộc Trung ương có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương thành lập TP Đồng Nai; Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV cũng đã thống nhất chủ trương trình QH xem xét, quyết định tại Kỳ họp thứ Nhất, QH khóa XVI.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 cùng các nghị quyết của UBTVQH về tiêu chuẩn đơn vị hành chính, phân loại đô thị, trong đó có quy định cho phép xem xét trường hợp đặc biệt nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và tạo động lực liên kết với các trung tâm kinh tế lớn của quốc gia.

Sau sắp xếp, TP Đồng Nai có 95 đơn vị hành chính cấp xã

Theo tờ trình, Chính phủ đề nghị thành lập 10 phường gồm: Long Thành, Nhơn Trạch, Trảng Bom, Xuân Lộc, Dầu Giây, Tân Phú, Trị An, Đồng Phú, Tân Khai và Lộc Ninh trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên, quy mô dân số của 10 xã cùng tên thuộc tỉnh Đồng Nai.

Thành lập TP Đồng Nai trực thuộc Trung ương trên cơ sở nguyên trạng toàn bộ 12.737,18 km2 diện tích tự nhiên, quy mô dân số 4.491.408 người và 95 đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Đồng Nai sau khi hoàn tất việc thành lập 10 phường.

Sau sắp xếp, TP Đồng Nai có 95 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 33 phường và 62 xã; tỉ lệ đô thị hóa đạt 54,10%. Nếu được thông qua, cả nước sẽ có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, gồm 7 thành phố và 27 tỉnh.

Tờ trình của Chính phủ cũng cho biết về tổ chức bộ máy và nhân sự, trước mắt sẽ cơ bản giữ nguyên trạng trụ sở, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có; đồng thời tỉnh Đồng Nai đã xây dựng phương án, lộ trình sắp xếp, kiện toàn nhân sự phù hợp với mô hình chính quyền đô thị.

Chính phủ khẳng định tỉnh Đồng Nai và 10 xã dự kiến thành lập phường đã bảo đảm các điều kiện theo luật định; trong đó 10 xã đều đạt 5/5 tiêu chuẩn của phường.

Đối với TP Đồng Nai, địa phương đã đạt và vượt 5/7 tiêu chuẩn, hai tiêu chuẩn còn lại là tỉ lệ số phường trực thuộc và phân loại đô thị loại I dự kiến sẽ hoàn thành sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập 10 phường và cho phép áp dụng cơ chế đặc thù trong phân loại đô thị.

Liên quan nội dung này, Chính phủ kiến nghị UBTVQH xem xét, cho phép phân loại đô thị đối với tỉnh Đồng Nai mà không phải áp dụng quy định tại điểm a khoản 2 Điều 2 Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15, tức không bắt buộc hoàn tất trên cơ sở quy hoạch đô thị đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, nhằm kịp công nhận đô thị loại I trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định Đề án thành lập TP Đồng Nai.

Sau khi có ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ sẽ chỉ đạo ban hành quyết định công nhận đô thị loại I đối với tỉnh Đồng Nai.

Đề nghị Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 30-4

Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với sự cần thiết thành lập 10 phường và thành lập TP Đồng Nai trực thuộc Trung ương trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các đơn vị hành chính liên quan. Cơ quan thẩm tra cho biết việc thành lập TP Đồng Nai đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị xem xét, đồng ý về chủ trương; trình tự, thủ tục lập đề án đáp ứng quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15.

Các đề án đã được lấy ý kiến cử tri, ý kiến HĐND ở các đơn vị hành chính chịu ảnh hưởng trực tiếp với tỉ lệ tán thành cao; hồ sơ bảo đảm đầy đủ, đúng quy định, đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định theo thẩm quyền.

Về tổ chức bộ máy tư pháp, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với đề xuất của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc thành lập Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân TP Đồng Nai trên cơ sở kế thừa Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai.

Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh, việc thành lập 10 phường và thành lập TP Đồng Nai không ảnh hưởng đến tên gọi cũng như phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của các Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân khu vực hiện có trên địa bàn

Trên cơ sở thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp kiến nghị UBTVQH thông qua Nghị quyết về việc thành lập 10 phường thuộc tỉnh Đồng Nai; tán thành với đề nghị thành lập TP Đồng Nai để trình Quốc hội xem xét, quyết định; đồng thời thông qua về mặt nguyên tắc Nghị quyết về việc thành lập Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân TP Đồng Nai mà không cần tổ chức họp để xem xét lại.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị các nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 30-4-2026 theo nguyện vọng và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền tỉnh Đồng Nai.