Theo các nguồn tin tình báo Mỹ được đài CNN trích dẫn ngày 9-5, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba hiện vẫn đóng vai trò then chốt trong việc định hình chiến thuật quân sự và các điều khoản đàm phán của Iran.
Tuy nhiên, mức độ kiểm soát thực tế của ông Mojtaba Khamenei đối với bộ máy chính quyền tại Tehran vẫn là một ẩn số lớn.
Trực tiếp điều hành?
Kể từ khi bị thương nặng trong cuộc tấn công khiến cha ông cùng dàn lãnh đạo quân sự thiệt mạng, ông Mojtaba Khamenei hoàn toàn biến mất khỏi tầm mắt công chúng. Theo các nguồn tin thân cận với cộng đồng tình báo, vị tân Lãnh tụ tối cao này bị bỏng nặng một bên cơ thể, bao gồm mặt, thân mình và chân.
Tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei được cho là đang trực tiếp điều phối chiến lược quân sự và đàm phán với Mỹ dù không xuất hiện trước công chúng. Ảnh: Anadolu.
Chính tình trạng sức khỏe này, kết hợp với các yêu cầu bảo mật nghiêm ngặt, nên ông Mojtaba Khamenei đã lựa chọn phương thức điều hành biệt lập: tuyệt đối không sử dụng thiết bị điện tử.
Một nguồn tin tiết lộ với đài CNN rằng mọi thông tin chỉ được ông truyền đạt thông qua hệ thống người đưa thư hoặc trao đổi trực tiếp với những người thân cận được phép vào thăm.
Ngày 8-5, lãnh đạo bộ phận lễ tân thuộc Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran, ông Mazaher Hosseini, cho biết ông Mojtaba Khamenei "hiện đã hoàn toàn khoẻ mạnh" và các vết thương chỉ do mảnh đạn nhỏ.
Trước đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng xác nhận đã có cuộc hội đàm trực tiếp kéo dài 2,5 giờ với ông Mojtaba Khamenei. Tuy nhiên, giới phân tích tình báo Mỹ nghi ngờ một số phe phái đang "mượn danh" sự tiếp cận này để thúc đẩy chương trình nghị sự riêng.
Dù giữ vai trò chiến lược, tình báo Mỹ cho rằng vị Tân Lãnh tụ tối cao đôi khi vẫn đứng ngoài quy trình ra quyết định trực tiếp do tình trạng sức khỏe.
Theo đài CNN, các quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf hiện là những người thực tế điều hành đất nước.
"Không có dấu hiệu nào cho thấy ông ấy thực sự đang ra lệnh thường xuyên nhưng cũng không có gì chứng minh ông ấy không làm vậy" - một nguồn tin khác quen thuộc với các đánh giá tình báo Mỹ chia sẻ về ông Mojtaba Khamenei.
Trong khi đó, giới chuyên gia từ Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG) cho rằng việc Iran nhấn mạnh vai trò của ông Mojtaba Khamenei thực chất là tạo ra một "lá chắn" để bảo vệ các nhà đàm phán khỏi những chỉ trích nội bộ.
Năng lực quân sự và kinh tế của Iran
Bất chấp các đợt không kích dữ dội, năng lực quân sự của Iran chưa bị tiêu diệt hoàn toàn. Các đánh giá mới nhất cho thấy khoảng 2/3 bệ phóng tên lửa của Iran vẫn tồn tại, một phần nhờ tận dụng thời gian ngừng bắn để tái thiết.
Về kinh tế, tờ The Washington Post dẫn báo cáo từ Cục tình báo Trung ương Mỹ (CIA) dự báo Iran có thể chịu đựng lệnh phong tỏa của Mỹ thêm tối đa 4 tháng trước khi sụp đổ hệ thống.
Khi được hỏi về đánh giá của CIA, một quan chức tình báo cao cấp nhấn mạnh với CNN: "Lệnh phong tỏa đang gây ra thiệt hại thực sự và ngày càng nghiêm trọng, cắt đứt thương mại và đẩy nhanh sự sụp đổ kinh tế. Quân đội Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng, hải quân bị phá hủy, và các nhà lãnh đạo của họ đang lẩn trốn".
Hiện tại, lệnh ngừng bắn vẫn được duy trì dù hai bên vừa có các đợt đấu súng tại eo biển Hormuz.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 8-5 nhận định: "Hệ thống của Iran đang bị rạn nứt nghiêm trọng và hoạt động kém hiệu quả, điều này có thể là trở ngại lớn cho các tiến trình tiếp theo".
Sự thiếu thống nhất này khiến Mỹ gặp khó khăn trong việc xác định ai là người thực sự có thẩm quyền đàm phán. Phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly trả lời đài CNN rằng Iran đang "yếu đi từng ngày" do tác động của các chiến dịch quân sự và phong tỏa kinh tế, dẫn đến việc thiếu các đề xuất thống nhất trên bàn đàm phán.
