Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý

L.V, một nhà đầu tư tiền số, cho biết chị từng bị tổn thất nặng nề vào năm 2017 khi giá Bitcoin (BTC) giảm từ mức gần 20.000 USD/BTC xuống dưới 7.000 USD/BTC chỉ trong vài tháng. Đầu năm 2018, chị tiếp tục bị thiệt hại bởi sự sụp đổ của sàn tiền số Bitconnect với cáo buộc đầu tư gian lận, lừa đảo.

Tháng 5-2022, người tham gia thị trường tiền điện tử đối mặt với "cú sốc" không thể quên khi đồng Luna và TerraUSD bất ngờ sụt giảm thê thảm. Tiếp đó, vụ phá sản quá nhanh của sàn giao dịch tiền điện tử hàng đầu thế giới FTX vào tháng 11-2022 là cơn địa chấn lớn trong giới đầu tư tiền số. "Khi liên tiếp mất những khoản đầu tư đáng kể, tôi mới nhận ra rằng ngay cả những dự án lớn, có quỹ đầu tư lớn rót vốn cũng có thể sụp đổ" - L.V đúc kết.

Một chuyên gia tiền điện tử phân tích: Trong khi sự sụp đổ của Bitconnect làm lộ ra vấn đề về tính minh bạch thì sự sụp đổ của TerraUSD và Luna cho thấy rủi ro từ việc phụ thuộc vào những đồng tiền thuật toán không có cơ chế bảo chứng vững chắc. Còn vụ phá sản của FTX đặt ra câu hỏi về khả năng giám sát của các cơ quan quản lý ở các quốc gia, sự an toàn và quản lý rủi ro trong các tổ chức tài chính điện tử.

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 2.

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 3.

Hàng loạt hội, nhóm kêu gọi đầu tư vào tiền số, kể cả những đồng coin chưa được niêm yết

Từ năm 2020 đến nay, thị trường tiền số biến động dữ dội và trải qua những "mùa đông" ảm đạm. Đại dịch COVID-19 ập đến vào năm này khiến thị trường sụt giảm mạnh, trong đó riêng BTC mất đến hơn 50% giá trị chỉ trong 24 giờ - từ 9.000 USD xuống còn 4.000 USD/BTC.

Thị trường dần hồi phục và vừa đạt đỉnh vào tháng 11-2020 thì ngay sau đó lại chịu nhiều cú sốc khác. Tháng 5-2021, tỉ phú Elon Musk tuyên bố công ty xe điện Tesla ngừng chấp nhận BTC thanh toán cho xe điện khiến giá loại tiền số "vua" này giảm 17%.

Đến tháng 9-2021, Trung Quốc siết chặt quản lý tiền số cũng ảnh hưởng lớn đến thị trường. Cuối năm 2021, BTC đạt đỉnh lịch sử vào thời điểm đó với mức giá 68.789 USD, nhưng rồi giảm liên tục khi bước vào giai đoạn downtrend (thị trường giảm giá).

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 4.

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 5.

Một số sàn, ví giao dịch tiền mã hoá

Năm 2022, ngoài sự kiện TerraUSD (UST) sụp đổ hoàn toàn đã nêu trên khiến BTC gần chia 2 giá trị - giảm từ 40.000 USD xuống còn 26.000 USD/BTC - thì vụ phá sản của nền tảng cho vay tiền số Celsius Network cũng khiến thị trường thêm bất ổn. Sự kiện Celsius Network gây hậu quả hơn 1,7 triệu người dùng mất trắng khoản đầu tư, ước tính lên đến 20 tỉ USD.

Ở Việt Nam, theo luật sư Nguyễn Chí Thắng, Đoàn Luật sư TP HCM, tiền số không được coi là tiền tệ hay phương tiện thanh toán hợp pháp và chưa có khung pháp lý điều chỉnh giao dịch. Việc phát hành, cung ứng và sử dụng tiền số như một loại tiền tệ hoặc phương tiện thanh toán là hành vi bị cấm. Người vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 967/2014 của Chính phủ hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 206 Bộ Luật Hình sự.

Luật sư Đào Tiến Phong, Giám đốc Điều hành hãng luật Investpush, nhìn nhận khoảng trắng pháp lý liên quan tiền số sẽ gây ra nhiều rủi ro, thiệt hại cho các chủ thể. Chẳng hạn, nhà nước bị thất thu thuế từ những giao dịch tiền điện tử giá trị lớn; người tham gia có thể bị vướng vào các vụ tranh chấp, lừa đảo mà không có căn cứ để giải quyết triệt để...

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 7. — Đồng tiền "vua" Bitcoin với vốn hoá lớn nhất thị trường cũng từng qua nhiều phen sóng gió

"Đơn cử, trong vụ án cướp Bitcoin trên đường cao tốc được đưa ra xét xử năm 2023 (tạo vụ va quệt rồi uy hiếp nạn nhân thực hiện lệnh chuyển tiền điện tử - PV), TAND TP HCM phải vận dụng rất nhiều quy định để xử nhưng vẫn có một số ý kiến tranh cãi dưới góc độ khoa học, pháp lý" - ông Phong dẫn chứng.

Đáng chú ý, theo luật sư Đào Tiến Phong, việc chưa có cơ chế quản lý tài sản số và các nhà cung cấp dịch vụ còn dẫn tới rủi ro trong kiểm soát tội phạm rửa tiền. Năm ngoái, Việt Nam đã bị Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính về chống rửa tiền (FATF) đưa vào danh sách giám sát tăng cường (danh sách xám). Một trong những lý do là bởi hoạt động của các tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản số ở Việt Nam chưa được giám sát, quản lý.

Dẫn dự báo tổng giá trị tài sản số có thể chiếm tới 10% GDP toàn cầu, lên tới 16.000 tỉ USD vào năm 2030, ông Phan Đức Trung, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Blockchain Việt Nam, nhấn mạnh việc cấm tài sản số là không phù hợp, thay vào đó cần nhanh chóng ban hành quy định quản lý.

Theo ông Trung, thời điểm này có nhiều "động lực" để các bộ, ngành tăng tốc nghiên cứu xây dựng khung pháp lý cũng như thể hiện quan điểm về tài sản số. Một trong những động lực quan trọng là việc nỗ lực đưa Việt Nam ra khỏi danh sách xám về phòng chống rửa tiền. "Đây là vấn đề khó, có phần nhạy cảm nên cơ quan quản lý khá thận trọng" - ông Trung nhìn nhận.

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 9.

Ông Nguyễn Đoan Hùng, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước, cho rằng việc thừa nhận hay không thừa nhận, cấm hay xây dựng quy định điều chỉnh tài sản số cũng đều dẫn đến xung đột lợi ích. Do đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này cần đóng góp ý kiến dưới góc nhìn của mình để góp phần xây dựng khung pháp lý phù hợp nhất.

Luật sư Đào Tiến Phong kiến nghị xây dựng quy trình cấp phép, giám sát hoạt động của các sàn giao dịch và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tiền số. Có thể áp dụng mô hình sandbox (thử nghiệm) đối với sàn hiện có của Việt Nam và sàn nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

"Cần xem xét công nhận tiền số là quyền tài sản. Theo Bộ Luật Dân sự, quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao dịch dân sự. Khi được công nhận là tài sản, tiền số sẽ là một bộ phận của tài sản số để làm "nguyên liệu" cho nền kinh tế số" - ông Phong đề xuất.

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 10.

Bà Jenny Nguyễn, Giám đốc vận hành Quỹ tài chính Kyros Ventures, kiến nghị để thị trường giao dịch tiền số trở nên minh bạch, bảo vệ được nhà đầu tư, cần quy định tiền số là một tài sản số. Điều này sẽ tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc để việc giao dịch và sở hữu tiền số trở nên rõ ràng, dễ kiểm soát.

"Cần thiết lập quy định về đăng ký, giám sát các sàn giao dịch tiền số, bao gồm việc yêu cầu các sàn phải tuân thủ quy tắc về phòng chống rửa tiền cũng như bảo đảm an toàn cho người dùng thông qua các biện pháp bảo mật và quản lý rủi ro. Việc áp dụng các yêu cầu xác thực danh tính, theo dõi giao dịch và báo cáo hoạt động nghi ngờ có thể giúp ngăn chặn các hoạt động tài chính bất hợp pháp" - bà Jenny Nguyễn đề nghị.

Về phía cơ quan quản lý, ông Phạm Hồng Sơn, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước, thông tin Thủ tướng đang chỉ đạo các bộ, ngành chủ động, phối hợp nghiên cứu, làm rõ bản chất, khái niệm của tài sản mã hóa và kinh nghiệm quốc tế nhằm đề xuất phương án quản lý, xử lý thích hợp. Sau đó, các bộ, ngành trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ sẽ hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản này (nếu có).

Cũng theo lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán nhà nước, tài sản mã hóa là sản phẩm của công nghệ 4.0, ứng dụng các công nghệ tiên tiến; các hoạt động liên quan tài sản mã hóa cũng không ngừng biến đổi, phát triển ngày càng đa dạng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các nước vẫn đang có cách tiếp cận khác nhau đối với hoạt động này.

"Do đó, việc nghiên cứu, đề xuất phương thức quản lý đối với hoạt động liên quan tài sản mã hóa là nhiệm vụ khó khăn, đòi hỏi có nguồn nhân lực, thời gian. Đồng thời, phải đánh giá kỹ lưỡng khả năng quản lý, giám sát của cơ quan chức năng bởi các sản phẩm này chỉ tồn tại trên môi trường kỹ thuật số" - ông Sơn nhấn mạnh.

Đại diện Bộ Công an cho biết thời gian qua, thủ đoạn sử dụng công nghệ để lừa đảo qua mạng vẫn diễn biến phức tạp và tinh vi. Trong đó, có nhiều nạn nhân bị lừa đảo khi gia đầu tư, mua bán trên các sàn, app giao dịch tiền "ảo", tiền kỹ thuật số để kiếm lợi nhuận.

Theo cơ quan chức năng, nhiều nhóm đối tượng trong nước lập ra các sàn, trang web đầu tư tài chính giả mạo sàn quốc tế hoặc thậm chí tự cho ra đời các loại tiền "ảo" để lôi kéo nhà đầu tư, dẫn đến nguy cơ lừa đảo chiếm đoạt tài sản là rất cao. Những đối tượng này thường gọi điện mời chào nhà đầu tư tham gia vào các nhóm tư vấn, trao đổi qua Zalo, Telegram...

Cũng theo đại diện Bộ Công an, khung pháp lý để điều chỉnh, quản lý, xử lý đối với giao dịch tiền mã hóa chưa cụ thể, rõ ràng; người dân vẫn có thể tham gia giao dịch công khai trên không gian mạng và qua các sàn, app giao dịch quốc tế cũng như sàn trong nước.

Cơ quan công an khuyến cáo người dân nâng cao ý thức cảnh giác, không mua - bán tiền số trên các sàn để tránh trường hợp giả mạo. Tên miền (domain) của sàn giả mạo thường chỉ tồn tại trong một thời gian. Sau khi đã lừa được số lượng người nhất định, các đối tượng sẽ tự đánh sập sàn và chuyển sang tên miền khác.

"Người dân tuyệt đối không chuyển tiền, tham gia các hội, nhóm liên quan sàn giao dịch tiền số, không vì lợi nhuận cao mà tham gia huy động tài chính để tránh bị đối tượng xấu lợi dụng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gây thiệt hại về tài sản cho người tham gia, làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự" - cơ quan công an lưu ý.

Nội dung:

MINH CHIẾN - LÊ TỈNH - XUÂN MAI - HOÀNG YẾN - NGUYỄN HƯỞNG

Trình bày:

Anh Thanh

Tiền số vào mùa "uptrend", bẫy lừa rình rập: Rủi ro từ khoảng trắng pháp lý- Ảnh 14.

Minh Chiến - Lê Tỉnh - Xuân Mai - Hoàng Yến - Nguyễn Hưởng