Trong bài xã luận đăng tải ngày 19-6, tờ New York Post nhận định bản ghi nhớ thỏa thuận (MOU) mới ký kết giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian chứa đựng nhiều rủi ro lớn và có khả năng để lại hệ lụy tiêu cực hơn cả hiệp định hạt nhân được ký dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Eo biển Hormuz

Ghi nhận thực tế cho thấy ngay sau khi MOU được ký kết, phía Iran đã triển khai các biện pháp nhằm kiểm soát Hormuz và chỉ trong vài ngày đã 2 lần tuyên bố đóng eo biển này. Chính quyền Tehran cũng thông báo đề xuất thu các khoản "phí bảo hiểm". 

New York Post chỉ ra rằng động thái này không vi phạm các cam kết, bởi Điều 5 của kế hoạch 14 điểm trong thỏa thuận đã quy định: "Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ đối thoại với Vương quốc Oman để xác định việc quản lý và các dịch vụ hàng hải trong tương lai tại eo biển Hormuz". 

Việc đưa điều khoản quản lý một tuyến đường thủy quốc tế vốn đang tự do vào văn bản đàm phán được xem là một bước đi gây tranh cãi.

Chương trình hạt nhân Iran

Về mặt nghĩa vụ, văn bản hiện tại chỉ ghi nhận một cam kết cốt lõi từ phía Iran tại Điều 7: "Cộng hòa Hồi giáo Iran tái khẳng định sẽ không mua sắm hoặc phát triển vũ khí hạt nhân".

Tuy nhiên, giới quan sát đánh giá cụm từ "tái khẳng định" chỉ phản ánh lại lập trường vốn có của Tehran từ trước đến nay.

Thỏa thuận cũng bị chỉ trích do thiếu hụt các cơ chế ràng buộc về việc bàn giao lượng uranium đã làm giàu, không áp đặt hạn chế đối với vũ khí thông thường và chưa có giải pháp ngăn chặn việc Iran tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm tại Gaza, Lebanon hay Yemen.

Các lệnh trừng phạt

Ngược lại, phần lớn nội dung của kế hoạch 14 điểm tập trung vào các lợi ích kinh tế và chiến lược mà Iran được tiếp cận.

Quốc gia này sẽ được dỡ bỏ ngay lập tức các lệnh trừng phạt áp lên dầu mỏ xuất khẩu, phong trào Hezbollah được bảo vệ trước các hoạt động quân sự từ Israel, cùng khả năng hình thành một quỹ tái thiết Iran trị giá 300 tỉ USD nếu các vòng đàm phán kế tiếp đạt kết quả.

Hiện tại, phía chính quyền Mỹ cho biết bản ghi nhớ mới chỉ là bước khởi đầu và các biện pháp trừng phạt sẽ không được xóa bỏ hoàn toàn nếu hai bên không đạt được một thỏa thuận mở rộng trong vòng 60 ngày tới.

Thỏa thuận mong manh

Dữ liệu từ Khảo sát mùa hè của Viện Reagan cho thấy bước đi đối ngoại này hiện chưa nhận được sự đồng thuận cao từ các cử tri ủng hộ phong trào MAGA của ông Donald Trump. Cụ thể, chỉ có 25% cử tri tự nhận là người của đảng Cộng hòa ủng hộ phương án dàn xếp thông qua đàm phán.

Bên cạnh đó, các động thái liên quan cũng đang tạo ra những rạn nứt trong quan hệ giữa Washington và đồng minh thân cận Israel. 

Trước những phản hồi tiêu cực từ Israel, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã đưa ra lời cảnh báo, đề nghị Tel Aviv không nên có các hành động quân sự làm ảnh hưởng đến mối quan hệ với "đồng minh mạnh mẽ duy nhất còn lại của họ trên thế giới". 

Dù vậy, tiến trình thương lượng đã có dấu hiệu không ổn định khi thông tin về các cuộc đàm phán ở Thụy Sĩ không rõ ràng.

Theo New York Post, nhiều ý kiến tại Mỹ bày tỏ lo ngại Iran có thể sử dụng chiến thuật trì hoãn này kéo dài qua kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ nhằm làm giảm hiệu lực từ các lời đe dọa quân sự của Mỹ.