Chính quyền Taliban tại Afghanistan vừa ban hành bộ luật hình sự mới gây chấn động dư luận quốc tế khi cho phép người chồng đánh vợ và con, miễn là không gây gãy xương hoặc vết thương hở.

Theo tờ Telegraph, trong bộ luật dài 60 trang được ký bởi thủ lĩnh tối cao Hibatullah Akhundzada và phân phát đến các tòa án trên toàn quốc, hành vi bạo hành vợ được xếp vào dạng "ta'zir" – tức hình phạt tùy nghi – thay vì tội hình sự. 

Điều này đồng nghĩa người chồng có thể sử dụng bạo lực nếu không để lại thương tích nghiêm trọng nhìn thấy được. Ngay cả khi chứng minh được thương tích nặng, mức án tối đa cũng chỉ là 15 ngày tù.

Điều đáng nói là quy tắc tố tụng được quy định khiến phụ nữ gần như không thể khiếu nại. Muốn nộp đơn, nạn nhân phải trực tiếp trình diện trước thẩm phán nam, trong tình trạng che kín mặt và có người giám hộ nam đi cùng. Trong đa số trường hợp bạo hành gia đình, người giám hộ lại chính là người chồng đã đánh họ. 

Bộ luật cũng không có điều khoản nào cấm bạo lực thể chất, tâm lý hay tình dục đối với phụ nữ. Không chỉ vậy, phụ nữ tìm cách bỏ trốn khỏi bạo hành cũng có thể bị truy tố. 

Điều 34 quy định người vợ về nhà cha mẹ mà không có sự cho phép của chồng – kể cả để tránh bạo lực – có thể bị phạt đến 3 tháng tù. Người thân chứa chấp họ cũng chịu mức án tương tự. Nhiều chuyên gia nhận định quy định này khiến con đường thoát khỏi bạo lực gần như bị khóa chặt.

Bộ luật mới còn xóa bỏ nền tảng pháp lý được xây dựng dưới chính quyền Afghanistan trước đây, trong đó có đạo luật năm 2009 từng hình sự hóa hôn nhân ép buộc, hiếp dâm và bạo lực trên cơ sở giới, với mức phạt từ 3 tháng đến 1 năm tù cho hành vi bạo hành gia đình.

Một cựu sinh viên đại học tại TP Herat tên Narges chia sẻ với Telegraph rằng cuộc sống của những người phụ nữ Afghanistan mà cô biết hiện giống như một sự kháng cự liên tục. "Nỗi đau của chúng tôi chỉ được thừa nhận khi xương đã gãy" - cô nói.

Phân tầng xã hội

Ngoài vấn đề giới, luật mới còn phân tầng xã hội thành 4 nhóm: học giả tôn giáo, tầng lớp tinh hoa, trung lưu và lao động. Cùng một hành vi vi phạm, học giả có thể chỉ bị khuyên răn, tầng lớp tinh hoa bị triệu tập, người trung lưu chịu án tù, còn người lao động vừa lãnh án tù vừa bị đánh roi.

Bộ luật cũng quy định không có quyền được mời luật sư. Hệ thống xét xử hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của thẩm phán Taliban, không có cơ chế giám sát hay kháng cáo độc lập.

Không dừng lại ở đó, luật mới còn hình sự hóa nhiều hành vi đời sống thường nhật. Điều 59 cấm nhảy múa – cả người biểu diễn lẫn người xem đều có thể bị phạt 2 tháng tù. Điều 23 quy định người xúc phạm lãnh đạo Taliban có thể bị 20 roi và 6 tháng tù.

Việc chỉ trích các lệnh cấm, bao gồm lệnh cấm nữ sinh đến trường, bị xem là hành vi phạm pháp. Thậm chí, người biết có hoạt động chống đối mà không báo cáo cho nhà chức trách có thể đối mặt án tù 2 năm.