Trao đổi với báo chí bên lề "Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì ngày 8-5 tại TPHCM, Thứ trưởng Võ Văn Hưng đã trả lời các vấn đề xung quanh việc xuất khẩu sầu riêng đang ách tắc hiện nay.

Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, nguyên nhân sâu xa của việc nhiễm cadimi do tồn dư trong đất chứ không phải do người dân cố tình đưa vào.

Để giải quyết vấn đề này, cần thực hiện các đề tài nghiên cứu về cải tạo đất, hướng dẫn nông dân thay đổi biện pháp canh tác, luân canh cây trồng và kiểm soát chặt chẽ vật tư đầu vào.

Về tiêu thụ, giữa bối cảnh thị trường Trung Quốc có quy định nghiêm ngặt về cadimi, theo ông Hưng, các doanh nghiệp có thể chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường khác mà sầu riêng Việt Nam vẫn đáp ứng quy định để tăng đầu ra.

Đối với các trung tâm kiểm nghiệm, hiện đã phân cấp hoàn toàn cho chính quyền địa phương và hiện không có hạn chế trong việc thành lập các trung tâm kiểm nghiệm; các doanh nghiệp nếu đủ điều kiện đều có quyền mở cơ sở dịch vụ kiểm nghiệm để phục vụ nhu cầu thị trường.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ giữ lại 7 trung tâm kiểm nghiệm cốt lõi để phục vụ các yêu cầu đặc thù từ phía cơ quan nhà nước của các thị trường quốc tế.

Bộ cũng vừa có văn bản đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành chỉ đạo sát sao, yêu cầu các đơn vị kiểm định trên địa bàn không được từ chối yêu cầu của doanh nghiệp. Bộ đang xây dựng phương án quản lý nhà nước mới để đảm bảo quá trình kiểm định diễn ra thông suốt, không để xảy ra tình trạng ùn tắc hàng hóa do chờ đợi kiểm nghiệm.

Cũng tại hội nghị, ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, nhận định khó khăn hiện nay là sự ùn ứ tại các phòng kiểm nghiệm. Các phòng kiểm nghiệm lo ngại rủi ro khi lấy mẫu ngẫu nhiên vì lô hàng được ghép từ nhiều vườn.

Tồn dư cadimi xuất phát từ tập quán canh tác truyền thống kéo dài khiến đất bị nhiễm, song vấn đề chỉ bộc lộ khi Trung Quốc áp dụng ngưỡng kiểm soát nghiêm ngặt (không được vượt 0,05 mg/kg). Điều này khiến việc kiểm soát chất lượng từ khâu đất trồng đến sản phẩm trở thành áp lực lớn đối với doanh nghiệp và người sản xuất.

Giải pháp của tỉnh là rà soát, siết chặt quản lý mã số vùng trồng, kiên quyết xử lý các vùng không tuân thủ quy định. Tỉnh cũng xây dựng đề án cải tạo đất lâu dài, học tập mô hình của Hàn Quốc với hệ thống "phòng thí nghiệm mẫu đất định kỳ" để đưa ra "phác đồ" cải tạo đất cho nông dân

Lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm việc với phía Trung Quốc để công nhận thêm các phòng thí nghiệm tại địa phương. Bên cạnh đó, cần cải tiến việc cấp mã vùng trồng, số hóa theo hướng tách bạch các lô hàng theo vùng trồng để phân lập vùng bị nhiễm và vùng an toàn.