Chiều 14-10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản.

Đáp ứng vật liệu xây dựng cho dự án đầu tư công, công trình trọng điểm

Trình bày tờ trình dự án luật, Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) Trần Đức Thắng cho biết dự thảo luật đề xuất 5 nhóm chính sách lớn trong sửa đổi, bổ sung luật hiện hành.

Trong đó dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định trong cấp phép hoạt động khoáng sản nhóm III, nhóm IV để cung cấp vật liệu xây dựng cho dự án đầu tư công; dự án đầu tư thực hiện theo phương thức đối tác công tư (PPP). Các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia; công trình xây dựng khẩn cấp, nhiệm vụ cấp bách…

Dự thảo luật cũng sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến tiêu chí khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản để bảo đảm nguyên liệu, vật liệu cho các công trình, dự án cụ thể.

Dự thảo luật bổ sung 1 chương riêng quy định về quản lý đất hiếm như về chiến lược quốc gia về đất hiếm; quy định về dự trữ khoáng sản và bảo vệ khoáng sản đất hiếm; quy định về hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản đất hiếm...

"Người dân nói ngồi trên mỏ vàng nhưng là nơi nghèo"

Cho ý kiến vào dự thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải nêu tình trạng giá vật liệu xây dựng ở nhiều nơi hiện rất cao, kéo theo hiệu ứng giá của các vật liệu khác, ảnh hưởng đến tiến độ các công trình. Hay có những cuộc đấu giá mỏ khoáng sản xuyên đêm, giá cao bất thường… Vì vậy, cần quy định rõ vai trò quản lý, cũng như thiết kế các quy định ở trong luật này và một số luật liên quan để xử lý phù hợp.

"Tại sao đấu giá mỏ khai thác cát cao thế mà nhiều người vẫn lao vào? Thực tế này là do việc khảo sát đánh giá trữ lượng? Phải chăng người ta đấu giá 1 nhưng có thể khai thác lên 2, 3? Mỏ có 300 nghìn mét khối nhưng thực tế có thể cao hơn, sau đấu giá quản lý không chặt nên người ta khai thác bù? Chứ không thể giá cao bất hợp lý mà có lời được" - Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải đặt vấn đề.

Ông Nguyễn Đức Hải kiến nghị dự luật quy định rõ công tác quản lý, xử lý; tạo điều kiện về thủ tục nhưng phải quản lý được, tránh lợi dụng gây thất thoát, lãng phí.

Từng có nhiều năm là Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên, địa phương có nhiều mỏ khoáng sản, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Thanh Hải cũng băn khoăn về tình trạng đấu giá mỏ khoáng sản đẩy giá lên rất cao, trong khi doanh nghiệp hoạt động phải dựa trên lợi nhuận.

"Bây giờ trữ lượng là 10, đấu giá lên 20 nhưng thực tế họ ngầm thấy trữ lượng 100 nên sau này khai thác lên 30, 40 thì vẫn thắng. Từ thực tiễn thấy rằng việc đánh giá trữ lượng là hết sức quan trọng" - bà Nguyễn Thanh Hải nói.

Bà Nguyễn Thanh Hải cho rằng cần quy định rõ công tác bảo vệ môi trường, hoàn thổ sau khai thác và có chính sách quan tâm hơn quyền lợi của địa phương và cộng đồng nơi có khoáng sản.

"Như Võ Nhai ở Thái Nguyên có mỏ vàng, người dân nói ngồi trên mỏ vàng nhưng là nơi nghèo" - bà Hải chia sẻ.

Về quy định đối với đất hiếm, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo thiết kế một chương quy định riêng về "mỏ vàng" nhưng cũng cần có chương riêng về khoáng sản chiến lược, trong đó có đất hiếm để vừa đảm bảo yêu cầu về khung pháp lý thể chế hóa chủ trương của Đảng, có tính bao quát và giao Chính phủ quy định với từng loại khoáng sản chiến lược.

Quản lý đất hiếm bằng cơ chế đặc biệt

Giải trình tại phiên họp, quyền Bộ trưởng NN-MT Trần Đức Thắng cho biết nội dung dự luật chủ yếu nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024. Cơ quan soạn thảo tiếp thu các ý kiến góp ý và tiếp tục phối hợp rà soát, nghiên cứu để hoàn thiện dự thảo luật.

Phát biểu tại phiên họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nêu rõ sửa luật lần này chủ yếu tập trung vào các dự án đầu tư công, như đường cao tốc, công trình trung ương, địa phương và phạm vi rõ ràng liên quan nguyên vật liệu nhóm III, nhóm IV. Các quy định tạo sự linh hoạt nhưng phải kiểm soát quyền lực, bảo vệ môi trường, tránh trục lợi, rõ trách nhiệm sau khi phân cấp, phân quyền.

Đối với khoáng sản chiến lược như đất hiếm, Phó Thủ tướng cho rằng phải quản lý bằng cơ chế đặc biệt, có chiến lược, từ khâu điều tra, thăm dò, khai thác, chế biến…; cần có chế định và không phân cấp cho địa phương.