Từ chuyến thực tế tại Trại giam Vĩnh Quang (tỉnh Phú Thọ), tuyến bài “ Quyền con người trong trại giam: Nhìn từ những điều bình dị nhất” ghi lại những lát cắt đời sống bình dị, soi chiếu cách quyền con người được thực thi trong một môi trường đặc thù.

Trong môi trường kỷ luật đặc thù, nhu cầu đời sống tinh thần của con người vẫn hiện hữu. Việc đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ là thực thi chính sách mà còn trở thành điểm tựa giúp phạm nhân tìm lại sự cân bằng và hướng thiện.

Điểm tựa tinh thần của những người lầm lỡ

Tại phân trại số 3 của Trại giam Vĩnh Quang, khi bước vào phòng giam dành cho phạm nhân có quốc tịch nước ngoài, chúng tôi không khỏi bất ngờ trước sự đa dạng về đức tin nơi đây.

Chỉ riêng một căn phòng có 50 phạm nhân quốc tịch nước ngoài nhưng đã hội tụ tới hơn 10 tôn giáo khác nhau. Tại tủ sách ở góc phòng, những cuốn sách về tôn giáo được xếp đặt ngăn nắp.

Phạm nhân Chimechidike Ben (quốc tịch Nigeria) chia sẻ về điểm tựa tinh thần lớn của mình sau 17 năm thụ án: " Tôi theo đạo Chúa Giê-su. Trong trại, tôi đã được tạo điều kiện để luôn là người ngoan đạo ".

Với Ben, những ngày tháng cải tạo dài đằng đẵng trở nên nhẹ nhàng hơn nhờ sự thấu hiểu và tạo điều kiện từ phía cán bộ quản giáo. Ben kể rằng hằng ngày mình vẫn đọc Kinh Thánh và cùng các anh em khác trao đổi về những lời dạy của Chúa.

" Chúng tôi thường xuyên nhắc nhở nhau về việc chấp hành tốt nội quy và các quy định pháp luật để được sớm về với gia đình ", Ben cười hiền.

Hình ảnh những phạm nhân lặng lẽ đọc kinh hay cầu nguyện trong giờ nghỉ không phải chuyện lạ ở Trại giam Vĩnh Quang. Đó chính là những khoảng lặng riêng để con người đối diện với chính mình.

Không có những nghi lễ lớn, cũng không có không gian riêng biệt như bên ngoài, nhưng những nhu cầu cơ bản về tín ngưỡng trong trại giam vẫn được tôn trọng.

Chính đức tin đã trở thành điểm tựa để các phạm nhân tìm lại sự cân bằng cảm xúc, tự điều chỉnh hành vi và suy nghĩ tích cực hơn trên hành trình cải tạo.

Tôn trọng đức tin trong khuôn khổ pháp luật

Việc có nhiều tôn giáo, tín ngưỡng cùng tồn tại trong một môi trường nhỏ đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, vừa giữ vững kỷ luật, an ninh trại giam.

Theo ghi nhận tại Trại giam Vĩnh Quang, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo cho phạm nhân là một nội dung nhân văn đang được thực hiện rất tốt.

Thượng tá Nguyễn Văn Sơn, Phó Giám thị trại giam khẳng định " pháp luật Việt Nam quy định rất cụ thể về việc không phân biệt quốc tịch hay tôn giáo khi đối xử đối với phạm nhân chấp hành án" . Thực tế thời gian qua, đơn vị luôn chú trọng nguyên tắc không phân biệt đối xử và tôn trọng đức tin, luôn tạo điều kiện để phạm nhân thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong khuôn khổ pháp luật.

“ Ngoài thời gian phải tham gia lao động theo quy định, phạm nhân có thể thực hiện sinh hoạt tín ngưỡng cơ bản trong các giờ nghỉ buổi trưa, chiều, tối. Cán bộ quản lý luôn theo dõi, hướng dẫn phạm nhân để bảo đảm hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng diễn ra đúng quy định ”, Thượng tá Sơn cho hay.

Ngoài các tủ sách tại buồng giam, thư viện của trại giam cũng có nhiều loại kinh sách hợp pháp, phạm nhân có thể đăng ký mượn về đọc. Sách liên quan tín ngưỡng, tôn giáo đã được kiểm duyệt kỹ trước khi tiếp nhận về thư viện.

Sự tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của phạm nhân tại Trại giam Vĩnh Quang còn thể hiện ở những chi tiết nhỏ nhất trong đời sống thường nhật.

Đối với những phạm nhân có nhu cầu ăn chay theo tôn giáo, cán bộ, quản giáo thực hiện linh hoạt việc hoán đổi định lượng thịt sang các thực phẩm khác như đậu phụ, lạc rang hoặc rau xanh… theo đúng quy định để đảm bảo sức khỏe và tâm lý cho họ yên tâm cải tạo.

Khi những nhu cầu tinh thần sâu thẳm nhất được tôn trọng, các phạm nhân sẽ dễ dàng hướng tới giá trị tích cực ngay cả khi vẫn còn ở phía sau song sắt. Hành trình hướng thiện vì thế cũng trở nên bền vững hơn.