Người Việt xưa cho rằng trong mỗi gia đình đều có vị Thần Bếp (còn gọi là Thần Táo Quân – vua Bếp) trông nom cuộc sống của họ. Thần Táo Quân gồm 3 người, hai Táo ông và một Táo bà.
Mâm cúng ông Công ông Táo
Hàng năm cứ đến ngày 23 tháng Chạp (tháng 12 Âm lịch), Thần Táo Quân cưỡi cá chép lên thiên đình để bẩm báo với Ngọc Hoàng mọi việc tốt, xấu trong năm của từng người trong gia đình, nên ngày 23 tháng Chạp được gọi là ngày Tết ông Táo.
Ngày nay, nhà nhà đều thành kính sắm sửa lễ vật để tiễn ông Táo lên chầu Trời.
Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, nghi lễ cúng ông Công ông Táo không chỉ mang ý nghĩa tiễn đưa các vị thần về Trời mà còn thể hiện sự tri ân của con cháu đối với những đấng linh thiêng đã che chở, gìn giữ nếp nhà suốt cả năm. Đây đồng thời cũng là thời điểm các gia đình bắt tay vào việc dọn dẹp, sửa sang không gian sống, chuẩn bị đón Tết Nguyên đán.
Theo sách "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin), việc cúng tiễn ông Táo được thực hiện tại gia. Lễ cúng ông Táo gồm có: Một mâm cỗ mặn, bánh, kẹo, trầu cau, rượu...; lọ hoa tươi, cùng các loại quả tươi đẹp; Ba bộ mũ áo, hia hài Táo Quân cùng vàng nén; Ba con cá chép sống để Táo Quân cưỡi bay lên Trời.
Dưới đây là bài khấn ông Công ông Táo theo "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin):
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là: ...
Ngụ tại: ...
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương, tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.
Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm. Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành. Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Khi thực hiện lễ cúng, gia chủ phải mặc trang phục lịch sự. Người cúng nên mặc quần dài, áo kín đáo, sáng màu…
Người thực hiện lễ cúng cũng cần phải giữ thân thanh sạch, tâm thái hoan hỉ để tạo ra năng lượng tích cực.
