Theo công bố mới nhất của FIFA, có 170 trọng tài được lựa chọn cho kỳ World Cup lớn nhất lịch sử, gồm 52 trọng tài chính, 88 trợ lý và 30 trọng tài VAR. Trong đó, châu Á có 25 đại diện, với 8 trọng tài chính đến từ Qatar, Ả Rập Saudi, Nhật Bản, Úc, Trung Quốc, Jordan, UAE và Uzbekistan.

Không thiếu người, mà thiếu… "chuẩn"

Như đã nói ở trên, Đông Nam Á và Nam Á là hai khu vực của châu Á không có đại diện trọng tài. Điều này không mới. Nó lặp lại nhiều lần ở các kỳ World Cup đến mức gần như trở thành một thông lệ không chính thức. Mỗi kỳ World Cup, khu vực Đông Nam Á lại có vài cái tên được đưa vào diện theo dõi, tạo ra chút hy vọng. Rồi đến danh sách cuối cùng, mọi thứ lại trở về trạng thái quen thuộc: Đông Nam Á tiếp tục đứng ngoài cuộc chơi.

Sẽ có những tiếc nuối dành cho các ứng viên như Nazmi Nasaruddin (Malaysia) hay Sivakorn Pu-udom (Thái Lan). Song trọng tài World Cup không được chọn theo tiêu chí để đủ các đại diện, mà người được chọn phải bảo đảm chuẩn mực cao nhất. Chuẩn mực đó không được tạo dựng bằng vài trận bắt tốt hay vài khóa học của FIFA, mà bằng cả một quá trình ổn định trong môi trường đỉnh cao.

Đông Nam Á không thiếu người cầm còi. Nhưng lại thiếu yếu tố quan trọng là một hệ thống đủ chuẩn để trọng tài trưởng thành. Các giải đấu trong khu vực vẫn sôi động, vẫn có khán giả, vẫn có cảm xúc và cũng không thiếu tranh cãi. Thậm chí, có những vòng đấu mà tranh cãi về trọng tài còn nhiều hơn cả chuyên môn. Trong môi trường đó, trọng tài đôi khi chỉ phải học cách… "sống sót". Mà "sống sót" thì khác rất xa với "đạt chuẩn World Cup".

Niềm tin chưa đủ lớn

Một trọng tài giỏi không chỉ cần đúng luật, mà còn cần đủ uy tín để kiểm soát trận đấu. Nhưng uy tín không thể tồn tại trong một môi trường mà mỗi quyết định đều bị nghi ngờ theo thói quen. Khi niềm tin chưa đủ lớn, mọi quyết định đều dễ bị kéo vào tranh cãi. Khi tranh cãi trở thành bình thường, sẽ dẫn đến tiêu chuẩn cũng dần bị kéo xuống mức chấp nhận được.

Ở một góc nhìn nào đó, Đông Nam Á không hẳn thiếu tiềm năng. Nhưng lại là nơi nhiều thứ dừng ở mức vừa phải: giải đấu vừa đủ xem, áp lực vừa đủ sức chịu đựng, tiêu chuẩn vừa đủ để không sụp đổ. Khi mọi thứ đều vừa đủ, việc không có đại diện ở FIFA World Cup 2026 cũng trở nên… "vừa khớp".

Trong khi đó, ở các nền bóng đá mạnh hơn trong AFC, trọng tài được đặt vào những trận đấu mà sai số gần như không được phép tồn tại. Áp lực ở đó không cho phép họ vừa đủ. Vì vậy, việc Đông Nam Á không có trọng tài tại World Cup 2026 là hệ quả tất yếu.

FIFA không có nghĩa vụ phải nhớ đến một khu vực. Họ chỉ chọn những người đáp ứng được chuẩn mực cao nhất. Đông Nam Á không thiếu người. Nhưng thiếu hệ thống để tạo ra những người đủ tầm. Khoảng cách không nằm ở một quyết định chọn hay loại, mà nằm ở cả một quá trình chuẩn bị chưa bao giờ thực sự chạm ngưỡng.

Nếu những điều vừa nêu trên không sớm được thay đổi thì việc trọng tài Đông Nam Á vắng mặt sẽ không dừng lại ở kỳ FIFA World Cup 2026.