Phạt nguội xe chạy chậm bám làn trái, triển khai thu phí đa làn tự do và dùng thiết bị bay xử lý sự cố đang được xem là những giải pháp căn cơ để gỡ "nút thắt" ùn tắc trên cao tốc.

Ngoài yếu tố hạ tầng, ùn tắc trên cao tốc còn do ý thức giao thông và khâu xử lý sự cố chậm trễ. Từ thực tiễn cầm lái, giới tài xế đã liên tục hiến kế nhiều giải pháp đột phá về chế tài và công nghệ để trị dứt điểm "nỗi ám ảnh" này.

Trị dứt điểm "rùa bò" và lấn làn

Một trong những nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm năng lực thông hành của đường cao tốc là tình trạng phương tiện di chuyển chậm nhưng bám trụ ở làn trái - làn sát dải phân cách dành cho xe chạy tốc độ cao.

Thường xuyên lưu thông trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ và Hà Nội - Hải Phòng, anh Nguyễn Ngọc Nhân (TP Hà Nội) chia sẻ: "Có đoạn cho phép chạy 100 - 120 km/giờ nhưng nhiều xe phía trước chỉ chạy 60 - 70 km/giờ và nhất quyết không nhường đường. Việc này buộc xe sau phải phanh gấp, tạo hiệu ứng dồn toa hoặc vượt phải nguy hiểm. Chỉ cần vài chiếc xe "rùa bò" như vậy sẽ tạo thành điểm nghẽn kéo dài hàng km".

Anh Nhân đề xuất cơ quan chức năng tham khảo quy tắc trên cao tốc Autobahn (Đức) hay Mỹ, xử phạt thật nghiêm khắc hành vi cản trở ở làn tốc độ cao. Camera giám sát cần được lập trình để phát hiện và phạt nguội các phương tiện chạy dưới tốc độ tối thiểu hoặc không chuyển làn nhường đường. Việc quy định "làn trái chỉ dành để vượt" sẽ giúp dòng phương tiện lưu thông trơn tru.

Bên cạnh đó, việc lấn làn khẩn cấp, tạt đầu cũng gây bức xúc tột độ. Anh Võ Văn An (TP Cần Thơ) đúc kết từ tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận: "Mỗi khi xe đông, nhiều tài xế thiếu ý thức liền lấn sang làn khẩn cấp để chạy lên trước. Đến khi hết làn, họ ép đầu xe khác để tạt vào làn chính. Những pha "điền vào chỗ trống" ích kỷ này biến vụ ùn ứ nhẹ thành ùn tắc nghiêm trọng, chặn đường xe cứu thương, cứu hộ".

Để giải quyết, anh An kiến nghị áp dụng nền tảng công nghệ giám sát cộng đồng, tương tự mô hình "Smart Kookmin Jebo" rất thành công tại Hàn Quốc. Cần thiết lập cổng thông tin chính thức để người dân tải lên video từ camera hành trình. Căn cứ dữ liệu hình ảnh, tọa độ GPS và biển số, cảnh sát giao thông sẽ xác minh và phạt nguội nhanh chóng. Khi biết có hàng trăm "camera chạy bằng cơm" xung quanh, thói quen chạy xe khôn lỏi chắc chắn bị triệt tiêu.

Gỡ nút thắt bằng công nghệ

Song song với việc chấn chỉnh thói quen của người lái xe, hạ tầng công nghệ và quy trình ứng phó sự cố trên cao tốc cũng là những điểm nghẽn cần nhanh chóng tháo gỡ. Phân tích bất cập tại các trạm thu phí trên tuyến cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây, anh Nguyễn Văn Dũng (TP HCM) cho rằng hệ thống thu phí không dừng (ETC) hiện tại chưa phát huy tối đa hiệu quả. Các phương tiện vẫn phải giảm tốc độ xuống rất thấp khi qua barie, số lượng làn ETC đôi khi không đáp ứng kịp lưu lượng, dẫn đến cảnh xếp hàng kéo dài hàng km ngược lại đường dẫn.

"Đã đến lúc chúng ta mạnh dạn tiến tới hệ thống thu phí ETC đa làn tự do (Multi-Lane Free Flow) hoàn toàn không có barie chắn, giống mô hình ERP của Singapore hay eTag của Đài Loan (Trung Quốc)" - anh Dũng hiến kế. Với công nghệ này, cổng đọc RFID treo trên giá long môn vắt ngang đường sẽ tự động quét chip và trừ tiền khi ô tô duy trì tốc độ 80 - 100 km/giờ chạy qua. Kèm theo đó, cần tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) quản lý mạng lưới biển báo điện tử (VMS) toàn tuyến. Khi AI phát hiện kẹt xe phía trước, hệ thống tự động cập nhật cảnh báo từ xa hàng chục km, đồng thời liên kết với Google Maps, Vietmap khuyên tài xế chủ động chọn lối ra khác trước khi đi vào điểm mù ùn tắc.

Cùng với việc khơi thông dòng chảy tại trạm thu phí, công tác giải tỏa hiện trường tai nạn trên các tuyến quy mô nhỏ cũng đòi hỏi cách tiếp cận đột phá. Anh Đoàn Viết Hùng (TP Đà Nẵng) nhấn mạnh sự nguy hiểm khi xảy ra sự cố trên cao tốc La Sơn - Túy Loan hay Cam Lộ - La Sơn do thiếu làn dừng khẩn cấp liên tục. Chỉ cần vụ va chạm nhỏ, 2 xe dừng giữa đường chờ lập biên bản là tuyến đường lập tức bị nghẽn, lực lượng cứu hộ hú còi tuyệt vọng vì không còn khe hở để tiếp cận hiện trường.

Giải pháp thiết thực được anh Hùng đề xuất là sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) cho lực lượng tuần tra. Khi có tai nạn, drone bay thẳng đến hiện trường chụp ảnh, ghi nhận chính xác dấu vết 3D phục vụ điều tra. Sau khi thu thập dữ liệu pháp lý chỉ trong vài phút, trung tâm điều hành thông qua loa phát thanh trên drone yêu cầu tài xế khẩn trương tự chụp ảnh lại rồi dời phương tiện vào lề để giải phóng mặt bằng. Với các cao tốc rộng hơn, có thể áp dụng mô hình "cao tốc thông minh" (Smart Motorways) của nước Anh, linh hoạt cho phép chạy tạm thời vào làn khẩn cấp để giải tỏa áp lực tức thời do sự cố và đóng lại ngay khi dọn dẹp xong.

Rõ ràng, để hiện thực hóa mục tiêu giảm ùn tắc cao tốc, chỉ tập trung xây thêm đường là chưa đủ. Lời giải trọn vẹn phải là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa xử phạt nghiêm minh qua giám sát cộng đồng và ứng dụng các công nghệ quản lý giao thông tiên tiến bậc nhất.

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 25-2