Sau hơn 1 tháng đối đầu căng thẳng, Mỹ và Iran bất ngờ đạt được thỏa thuận ngừng bắn chỉ 90 phút trước hạn chót "tối hậu thư" mà Tổng thống Donald Trump đặt ra đối với Iran (20 giờ tối 7-4, giờ Mỹ).

Chủ nhân Nhà Trắng yêu cầu Tehran phải mở lại eo biển chiến lược Hormuz, nếu không Mỹ sẽ ném bom "xoá sổ cả nền văn minh Iran".

Cú "tháo ngòi nổ" phút chót không chỉ giúp hạ nhiệt nguy cơ leo thang quân sự tại Trung Đông mà còn giúp thế giới tạm thở phào sau nhiều tuần bất ổn.

Theo Axios, nhân vật góp phần mở nút thắt ở thời khắc quyết định là tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Ông được dường như lần đầu tiên "bật đèn xanh" cho phái đoàn đàm phán Iran chuyển hướng đồng ý thỏa thuận với Mỹ kể từ khi chiến sự bùng phát.

Nội dung quan trọng nhất của lệnh ngừng bắn là bảo đảm hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược mà khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu đi qua. Chỉ cần khu vực này bị gián đoạn trong thời gian ngắn, thị trường năng lượng thế giới có thể chao đảo.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi tuyên bố việc lưu thông qua Hormuz sẽ được duy trì trên cơ sở phối hợp với lực lượng vũ trang Iran, đồng thời tính tới các giới hạn kỹ thuật. 

Về phía Mỹ, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt gọi đây là "chiến thắng", cho rằng sức ép quân sự đã tạo ra đòn bẩy để Washington buộc Tehran phải ngồi vào thương lượng.

Tuy vậy, phía sau kết quả được công bố khá nhanh là hậu trường đầy căng thẳng. Khi mà Tổng thống Donald Trump dự lễ Phục sinh ở Nhà Trắng hôm 6-4, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff liên tục gọi điện và tỏ ra giận dữ trước bản phản đề xuất 10 điểm mà Washington vừa nhận từ Iran - theo các nguồn tin.

Các cuộc đàm phán sau đó vẫn diễn ra dồn dập với các nhà trung gian Pakistan liên tục chuyển dự thảo giữa ông Witkoff và ông Araghchi, trong khi Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cũng nhập cuộc để thu hẹp khác biệt giữa 2 bên.

Phải tới tối muộn 6-4, phía Mỹ mới chấp thuận bản đề xuất cập nhật về lệnh ngừng bắn 2 tuần. Từ thời điểm đó, quyền quyết định sau cùng nằm trong tay ông Mojtaba Khamenei, người vẫn chưa xuất hiện công khai kể từ khi trở thành Lãnh tụ tối cao mới của Iran. 

Chính sự chấp thuận của ông được xem như mắt xích không thể thiếu để tiến trình đàm phán với Mỹ thoát khỏi thế giằng co kéo dài. "Nếu không có sự bật đèn xanh từ ông Mojtaba Khamenei thì sẽ không có thỏa thuận nào được ký" - một nguồn tin khu vực cho hay.

Nhà ngoại giao hàng đầu Iran Araghchi cũng đóng vai trò lớn khi không chỉ trực tiếp xử lý đàm phán với phía Mỹ mà còn thuyết phục được các chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran chấp nhận "xuống thang".

Dù vậy, bầu không khí trong ngày 7-4 vẫn hết sức nghẹt thở khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục đưa ra lời đe dọa cứng rắn, trong lúc truyền thông Mỹ xuất hiện nhiều thông tin trái chiều về khả năng Iran rút khỏi đàm phán.

Đến trưa 7-4 (giờ Mỹ), khả năng đạt thỏa thuận đã hiện rõ hơn. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif sau đó công bố các điều khoản ngừng bắn trên mạng xã hội X, đồng thời mời phái đoàn Mỹ và Iran tới Islamabad vào ngày 10-4.

Tổng thống Donald Trump tiếp đó xác nhận đồng ý tạm dừng ném bom và tấn công Iran trong 2 tuần.

Chỉ 15 phút sau bài đăng này, lực lượng Mỹ nhận lệnh dừng chiến dịch, còn Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố Iran sẽ tuân thủ lệnh ngừng bắn.