Trên tạp chí khoa học PNAS, nhóm nghiên cứu quốc tế dẫn đầu bởi nhà cổ di truyền học Cosimo Posth từ Đại học Tübingen (Đức) đã đưa ra bằng chứng mà có thể lịch sử loài người cổ đại Neanderthal - một trong các vị tổ tiên khác loài của chúng ta - phải được viết lại.
Neanderthal là một trong những họ hàng gần nhất của Homo sapiens (người tinh khôn, người hiện đại - chính là chúng ta), cùng thuộc chi Homo (chi Người) và dòng dõi chỉ mới tách rời khoảng 500.000 năm trước.
Hang Pešturina ở Serbia, nơi các nhà khoa học tìm thấy một chiếc răng của loài người cổ Neanderthal, đã được sử dụng trong nghiên cứu - Ảnh: Luc Doyon và Dušan Mihailović
Người Neanderthal đã từng sinh sống khắp lục địa Á - Âu trước khi bị tuyệt chủng khoảng 40.000 năm trước. Trước lúc biến mất, những cuộc kết đôi dị chủng với loài Homo sapiens đã giúp DNA của họ được lưu giữ trong chính chúng ta ngày nay, với tỉ lệ khoảng 1-2%.
Những "chuyện tình" vượt ranh giới loài này được cho là phổ biến nhất trong vài chục ngàn năm ngay trước khi Neanderthal biến mất.
Nhưng nghiên cứu mới cho thấy cơ hội để điều đó xảy ra từng suýt vụt mất.
Theo Live Science, các nhà khoa học đã phân tích DNA ty thể (mtDNA) của 10 mẫu vật được khai quật ở 6 di chỉ khác nhau ở Bỉ, Pháp, Đức và Serbia, kết hợp với trình tự gene từ 49 mẫu vật khác đã được giải mã trước đó.
Họ cũng sử dụng kỹ thuật phân tích thống kê, so sánh giữa dữ liệu di truyền với các bằng chứng khảo cổ (công cụ đá, nghệ thuật) để dựng lại bản đồ di cư và biến động dân số theo thời gian và không gian.
Kết quả cho thấy trước mốc 75.000 năm trước: Quần thể Neanderthal rất đa dạng về mặt di truyền, sinh sống rải rác khắp thảo nguyên Á - Âu.
Nhưng một "điểm gãy" tử thần đã xuất hiện trong kỷ băng hà khắc nghiệt, xóa sổ hoàn toàn các nhóm Neanderthal ở Bắc Âu.
Thời kỳ đó, một nhóm nhỏ may mắn sống sót nhờ rút lui về vùng Tây Nam nước Pháp, nơi có khí hậu ấm áp hơn.
Khoảng 65.000 năm trước, khí hậu ổn định hơn và hậu duệ của nhóm này bắt đầu tỏa đi khắp châu Âu. Mặc dù vậy, có thể các nhóm này không giữ được liên hệ với nhau, dần gây ra tình trạng cận huyết trong từng nhóm nhỏ, khiến đa dạng di truyền giảm mạnh khoảng 45.000 - 42.000 năm trước.
Sau đó, vào khoảng 40.000 năm trước, họ biến mất hoàn toàn, có thể do bị lấn át hoặc "nuốt chửng" bởi quần thể Homo sapiens.
Nghiên cứu cho thấy sự nghèo nàn về di truyền là "gót chân Achilles" của người Neanderthal và có thể của cả một số loài người cổ đại khác.
Điều này có thể góp phần khiến tất cả họ dần lùi về quá khứ, để lại một loài người duy nhất là chúng ta, vốn nổi tiếng với khả năng thích nghi cao, lịch sử di cư phức tạp và cả thói quen kết đôi với các cộng đồng ở xa, như một số nghiên cứu trước đây từng chỉ ra.
