Chỉ với một chiếc cán dao nhỏ và đôi tai tinh nhạy, người thợ có thể xác định chính xác độ chín của trái, từ đó giúp nhà vườn thu hoạch đúng thời điểm. Sáng sớm, khi sương còn vương trên những tán cây, anh Nguyễn Văn Hòa, thợ gõ sầu riêng lâu năm ở xã Châu Đức (TP HCM), đã có mặt tại vườn. Tay cầm chiếc cán dao đã nhẵn bóng theo năm tháng, anh nhẹ nhàng gõ từng trái. Âm thanh phát ra trầm hay đục, vang hay bí chính là "tín hiệu" để anh đưa ra kết luận. "Trái già, cơm dày, hạt lép thì tiếng gõ nghe bụp và đanh. Còn trái non, tiếng sẽ trong và rỗng hơn" - anh Hòa tiết lộ.

Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Người mới vào nghề thường khó phân biệt được sự khác biệt rất nhỏ giữa các âm thanh, chỉ cần sai lệch, việc thu hoạch sớm hoặc muộn đều ảnh hưởng đến chất lượng trái, đặc biệt với những lô hàng xuất khẩu. Vì vậy, nhiều chủ vườn sẵn sàng trả công cao để thuê thợ lành nghề.

Tại một vườn sầu riêng ở xã Kim Long (TP HCM), ông Danh Nguyên cho biết việc thuê thợ gõ là khâu không thể thiếu. "Mình trồng cả năm, đến lúc thu hoạch phải chắc chắn trái đạt chuẩn. Thợ có kinh nghiệm sẽ giúp chọn đúng trái, đồng đều chất lượng, bán được giá cao hơn và thương lái cũng tin tưởng hơn" - ông Nguyên nói.

Theo ghi nhận, trong mùa cao điểm, mỗi thợ gõ sầu riêng có tay nghề như anh Hòa có thể kiếm từ 800.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng mỗi buổi, tùy sản lượng và quy mô vườn, có tháng cao điểm, anh Hòa thu về hơn 40 triệu đồng. Tuy nhiên, thu nhập này không ổn định. "Lúc cao điểm vào mùa vụ thì làm không hết việc, nhưng những ngày mưa gió, trái chưa tới lứa thì phải nghỉ, thu nhập bấp bênh lắm" - anh Hòa bộc bạch.

Không chỉ vậy, nghề này còn phụ thuộc nhiều vào sức khỏe và độ "nhạy tai" của người thợ. "Làm lâu năm, tai phải tinh, nhưng cũng dễ mệt. Đi cả ngày ngoài vườn, leo trèo, nắng gió nên không phải ai cũng theo được lâu dài" - anh Hòa nói thêm. Không chỉ dừng lại ở việc "nghe" âm thanh, nhiều thợ còn kết hợp quan sát gai, màu vỏ và cuống trái để đưa ra đánh giá chính xác hơn. Đó là sự kết hợp giữa kỹ năng cảm âm và kinh nghiệm thực tế, được tích lũy qua hàng ngàn lần gõ. Vì vậy, tay nghề của những người thợ "gõ sầu riêng" được xem như một "bộ lọc" quan trọng, giúp nâng cao giá trị nông sản và giữ vững thương hiệu trên thị trường.