Vừa qua, việc Bộ Công an khởi tố 5 vụ án hình sự về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" và khởi tố 7 bị can, trong đó có lãnh đạo các công ty BH Media, Lululola Entertainment và ca sĩ Quang Lập.

Đây không chỉ là câu chuyện xử lý một vài cá nhân hay doanh nghiệp cụ thể, mà cho thấy quyết tâm của cơ quan chức năng trong việc lập lại trật tự trên môi trường số, chấn chỉnh tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vốn tồn tại nhiều năm qua, nhất là trong lĩnh vực âm nhạc, giải trí.

Tại TPHCM, UBND thành phố cũng vừa ban hành văn bản triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND TPHCM, các sở, ngành, lực lượng chức năng và UBND cấp xã, phường, đặc khu đồng loạt ra quân kiểm tra đến hết ngày 30-5-2026.

Đợt cao điểm tập trung xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả; hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý; xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan; vi phạm trên môi trường số và thương mại điện tử.

Theo ghi nhận, tình trạng vi phạm bản quyền, đặc biệt trong lĩnh vực phần mềm, vẫn diễn ra phổ biến. Không ít cá nhân và doanh nghiệp đang sử dụng các phần mềm văn phòng như Microsoft 365 (Word, Excel, PowerPoint), bộ công cụ Adobe gồm Photoshop, Illustrator, Premiere Pro, cũng như nhiều trò chơi điện tử dưới dạng không bản quyền.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thói quen sử dụng phần mềm miễn phí thông qua các phiên bản bẻ khóa (crack), hay chi phí mua bản quyền vẫn vượt quá khả năng chi trả của một bộ phận người dùng. Bên cạnh đó, việc tiếp cận và cài đặt phần mềm crack hiện nay rất dễ dàng, chỉ cần tìm kiếm trên mạng trong vài phút là có thể sử dụng.

Thậm chí, so với việc mua phần mềm chính thống, đối với một số ứng dụng yêu cầu thanh toán qua thẻ tín dụng hoặc thẻ visa thì việc dùng bản crack lại nhanh chóng và tiện lợi hơn.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, luật sư Phan Vũ Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, cho biết hiện nay nhiều DN Việt Nam, đặc biệt là các DN vừa và nhỏ (SMEs), vẫn giữ thói quen sử dụng các hệ điều hành, phần mềm văn phòng, hoặc phần mềm thiết kế đồ họa bẻ khóa để tiết kiệm chi phí ban đầu.

Các ứng dụng này thường không đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật đầy đủ, hệ thống bảo mật lỏng lẻo, dễ bị mã độc (ransomware) tấn công gây mất sạch dữ liệu khách hàng, rò rỉ bí mật kinh doanh và có thể làm giảm uy tín thương mại trên thị trường.

Thực tế, theo báo cáo của Viettel Cyber Security, chỉ riêng trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 25,5 triệu bản ghi thông tin tài khoản cá nhân bị lộ lọt (tăng 76% so với 2024), cùng 627 vụ rao bán dữ liệu nhạy cảm với hơn 4 tỉ bản ghi và 1,27 TB dữ liệu rò rỉ.

Luật sư Phan Vũ Tuấn cảnh báo khi bị phát hiện dùng phần mềm lậu, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý, các mức xử phạt cũng như các khoản bồi thường có thể lớn hơn rất nhiều so với giá trị khi mua bản quyền.

Nếu hành vi vi phạm có quy mô lớn, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 100 triệu đồng trở lên, đối tượng vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan".

Theo Điều 225, Bộ luật Hình sự 2015, mức phạt cao nhất đối với cá nhân lên đến 3 năm tù. Đối với doanh nghiệp, có thể bị phạt lên đến 3 tỉ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Doanh nghiệp còn bị buộc gỡ bỏ hoặc xóa bỏ hoàn toàn các phần mềm, bản sao vi phạm trên hệ thống máy tính và mạng nội bộ; buộc tiêu hủy các công cụ bẻ khóa; đồng thời buộc phải trả lại cho chủ thể quyền tác giả toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được từ việc sử dụng phần mềm lậu đó.

"Các doanh nghiệp nên sử dụng phần mềm có bản quyền, bởi không chỉ là tôn trọng pháp luật về sở hữu trí tuệ, mà còn ở nhiều lợi ích mà phần mềm có bản quyền mang lại như vấn đề bảo mật dữ liệu, thông tin, nâng cao năng suất, có chính sách hỗ trợ và bảo hành từ nhà sản xuất"- luật sư Phan Vũ Tuấn khuyến cáo.