Hôm nay, 19-1, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khai mạc phiên trù bị tại Hà Nội. Trong không khí cả nước dõi theo những quyết sách hệ trọng cho chặng đường phát triển mới, chúng ta chờ đợi một cuộc bứt phá về tư duy lý luận - chìa khóa để giải phóng nguồn lực quốc gia.

Tiền đề quan trọng cho sự đổi mới

Thay mặt Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Kết luận số 231-KL/TW ngày 8-1-2026 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW, ngày 9-1-2014 của Bộ Chính trị khóa XI về "Công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030".

Kết luận số 231-KL/TW nêu rõ: Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW, công tác lý luận đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận về đường lối đổi mới, về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng… Tuy nhiên, công tác lý luận còn chậm đổi mới, chưa theo kịp sự phát triển của thực tiễn, chưa phát huy tốt vai trò định hướng, dẫn dắt, thúc đẩy thực tiễn; công tác giáo dục, tuyên truyền chưa đáp ứng yêu cầu; chất lượng đội ngũ cán bộ lý luận chưa đồng đều, thiếu chuyên gia đầu ngành; phát huy dân chủ trong nghiên cứu còn hạn chế; hợp tác quốc tế chưa được quan tâm đúng mức.

Sự dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật này của Đảng thể hiện trong Kết luận số 231-KL/TW là tiền đề quan trọng cho sự đổi mới.

Thực tế hơn 40 năm qua cho thấy, nhiều địa hạt thực tiễn đã đi trước. Đặc biệt, khu vực kinh tế tư nhân ngày nay không chỉ đóng góp lớn vào tăng trưởng mà còn tiên phong trong sáng tạo và cạnh tranh quốc tế. Hiện khu vực này đã tạo ra khoảng 51% GDP và tạo ra hơn 40 triệu việc làm, chiếm hơn 82% tổng số lao động - những con số vượt xa khuôn khổ một thành phần "bổ sung" trong nền kinh tế.

Trong lịch sử phát triển, nhiều quốc gia từng bước ra khỏi giới hạn tư duy để tạo đột phá thể chế như Hàn Quốc, Trung Quốc, Ba Lan... Điểm chung của họ là thực tiễn luôn mở đường nhưng lý luận đã kịp thời tháo rào, thậm chí cho phép "làm trước, điều chỉnh sau". Đó chính là bài học Việt Nam không thể bỏ qua.

Tuy nhiên, nếu tư duy lý luận theo sau để "hợp thức hóa" những gì đã rồi, nó sẽ mất đi vai trò dẫn đường. Đột phá lý luận lần này cần xác định rõ: Chuyển từ tư duy "Nhà nước quản lý những gì mình có" sang "Nhà nước kiến tạo môi trường cho xã hội làm tất cả những gì pháp luật không cấm". Cần chính thức thừa nhận khu vực tư nhân là một trụ cột chủ đạo của nền kinh tế, với quyền tiếp cận công bằng đối với đất đai, tín dụng, dữ liệu và cơ hội.

Thể chế hóa tinh thần "đổi mới không có điểm dừng"

Thực tế những năm gần đây đã chứng minh: các chủ trương đúng đắn chỉ mang lại kết quả khi tư duy, thể chế và tổ chức thực hiện được hoàn thiện song hành. Việc nhiều sai phạm bị phát hiện, nhiều cán bộ kể cả ở cấp cao bị xử lý, cho thấy khoảng cách giữa ý chí chính sách và năng lực thực thi vẫn còn, và chỉ có thể thu hẹp bằng việc đổi mới tư duy, liêm chính hệ thống và siết kỷ luật thực thi.

Vì vậy, Đại hội XIV không thể chỉ dừng lại ở việc khẳng định đường hướng chung, mà cần thể chế hóa tinh thần "đổi mới không có điểm dừng" bằng hệ thống lý luận thực hành có khả năng dự báo và giải quyết các vấn đề mới nảy sinh. Cần nhìn thẳng vào sự thật: thực tiễn đang thúc ép lý luận phải tiến nhanh hơn, cụ thể hơn, mạch lạc hơn, để không có "vùng xám" cho sự tùy tiện, lợi ích nhóm hoặc trì trệ núp bóng tư duy bảo thủ.

Chính trong bối cảnh ấy, khuyến khích sáng tạo, dám làm và dám chịu trách nhiệm không chỉ là một khẩu hiệu chính trị, mà trở thành yêu cầu sinh tồn của chế độ. Lý luận phải tiếp tục mở đường, tạo hành lang bảo vệ cho những mô hình mới, cho cải cách mạnh mẽ thể chế, cho xây dựng đội ngũ liêm chính.

Thời điểm không thể chậm trễ

Việt Nam đang đứng trước "cửa sổ cơ hội" dân số vàng cuối cùng, trong khi áp lực cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt. Một tư duy cũ kỹ lúc này sẽ khiến đất nước phải trả giá bằng sự tụt hậu và trì trệ.

Đại hội XIV không chỉ là kỳ tổng kết một nhiệm kỳ, mà là thời điểm xác lập nền tảng lý luận cho nửa thế kỷ phía trước. Chúng ta chờ đợi một hệ thống lý luận mới, nơi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo sân chơi bình đẳng, nuôi dưỡng kinh tế tư nhân, trọng dụng nhân tài, bảo đảm an sinh xã hội toàn diện và bảo vệ môi trường sống bền vững.

Đổi mới tư duy hôm nay không chỉ là nhu cầu học thuật, đó là mệnh lệnh của cuộc sống là trách nhiệm mở đường của thế hệ hôm nay cho sự thịnh vượng của mai sau.