Dù cơ quan chức năng đã liên tục triển khai nhiều biện pháp mạnh để chuẩn hóa thông tin thuê bao, tình trạng SIM rác và cuộc gọi rác vẫn bủa vây người dùng mỗi ngày. Đặc biệt vào dịp Tết, khi người dân bận rộn, thường lơ là cảnh giác, các đối tượng lừa đảo dựng lên nhiều kịch bản tinh vi để dẫn dụ, thao túng tâm lý nạn nhân.

Ám ảnh cuộc gọi "quấy nhiễu"

Chị Huỳnh Ngọc Tú (TP HCM) cho biết gần đây liên tục nhận các cuộc gọi rác, chủ yếu là giả mạo, lừa đảo, khiến chị suýt rơi vào bẫy lừa. Các đối tượng giả danh cơ quan công an, đọc chính xác địa chỉ nơi chị đang sinh sống, số CCCD, rồi yêu cầu đến trụ sở tại TP HCM để làm việc do liên quan đến một vụ án hình sự.

"Chúng hù dọa tôi chuẩn bị sẵn quần áo vì có thể bị tạm giam để phục vụ điều tra. Chúng yêu cầu tôi kết bạn Zalo, gửi thông tin cá nhân và xác nhận qua một đường link lạ. Rất may, tôi kịp nhận ra dấu hiệu bất thường nên sự việc đáng tiếc không xảy ra. Ngoài ra, tôi còn thường xuyên nhận các cuộc gọi chào mời mua nhà, mở thẻ tín dụng, rất phiền phức!" - chị Tú bức xúc.

Anh Ngọc Hải, nhân viên văn phòng tại TP HCM, cho hay trung bình vài ngày, anh sẽ nhận cuộc gọi từ các số lạ, với đủ hình thức mời chào: đầu tư chứng khoán, bất động sản giá rẻ, bảo hiểm nhân thọ, thậm chí giả mạo shipper yêu cầu chuyển khoản trước mới giao hàng. "Tôi đã chặn rất nhiều số nhưng điện thoại vẫn liên tục đổ chuông từ các số khác. Cuộc gọi rác đến bất chấp giờ nghỉ trưa hay sau giờ làm việc, ảnh hưởng lớn đến công việc và sinh hoạt. Làm nghề bán hàng nên ai gọi cũng phải nghe, nhưng cuộc gọi rác thậm chí còn nhiều hơn khách hàng thật. Có lúc vì nghĩ là SIM rác nên không bắt máy, sau đó tôi lại bị công ty đánh giá là phục vụ kém" - anh Hải chia sẻ.

Qua ghi nhận, thị trường SIM rác vẫn hoạt động khá công khai. Chỉ cần tìm trên mạng xã hội, người dùng dễ dàng mua được SIM đã kích hoạt sẵn với giá từ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn đồng, kèm ưu đãi gọi nội mạng, dữ liệu lớn mà không cần cung cấp giấy tờ tùy thân. Đây được xem là nguyên nhân tin nhắn rác, cuộc gọi rác, các cuộc gọi lừa đảo tấn công người dân dễ dàng. "Là sim rác nên không cần đăng ký thông tin; đã định danh, khách hàng chỉ cần lắp SIM là dùng được, giao hàng tại TP HCM mất 3-4 ngày, giá chỉ từ 80.000 đồng" - chị Th.H, một người bán SIM, cho biết.

Bịt lỗ hổng quản lý

Trong bối cảnh SIM rác hoành hành, gây nhiều hệ lụy cho đời sống người dân, Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư hướng dẫn xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1-3.

Dự thảo là đề xuất bổ sung hình thức xác thực trực tuyến thông qua ứng dụng định danh quốc gia VNeID. Đây là điểm mới so với quy định hiện hành, vốn chỉ cho phép xác thực qua ứng dụng, website của doanh nghiệp (DN) viễn thông hoặc thực hiện trực tiếp tại điểm giao dịch.

Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu xác thực sinh trắc học (STH) đối với thuê bao di động. Theo đó, người dùng sẽ phải thực hiện xác thực STH trùng khớp với dữ liệu tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Quy định còn có một thông tin quan trọng khác là yêu cầu người dùng phải xác thực lại khi đổi điện thoại nhằm ngăn chặn việc lợi dụng thiết bị để sử dụng SIM không chính chủ. Việc triển khai xác thực STH được đánh giá là bước tiến quan trọng trong công tác quản lý thuê bao viễn thông, góp phần bịt các lỗ hổng quản lý, hạn chế tình trạng SIM rác kéo dài nhiều năm qua. Đồng thời, biện pháp này được kỳ vọng sẽ bảo vệ tốt hơn quyền lợi chính đáng của người dân và tạo "lá chắn" hiệu quả trước các hành vi lừa đảo, phát tán cuộc gọi và tin nhắn rác thông qua SIM ảo.

Ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Công nghệ và Hợp tác quốc tế (Hiệp hội An ninh mạng quốc gia), cho hay xác thực STH hiện là biện pháp mạnh nhất để định danh chính xác người dùng di động. Dữ liệu STH được đối soát trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý, nên độ chính xác gần như tuyệt đối, qua đó có thể ngăn chặn hoạt động lừa đảo ngay từ gốc. Trước đây, việc xác minh thông tin thuê bao thông qua CMND hoặc CCCD bản giấy, thậm chí ảnh chụp, tiềm ẩn nhiều rủi ro do dễ bị làm giả hoặc bị lợi dụng thông tin của người khác. Tuy nhiên, để quy định xác thực STH thực sự đi vào cuộc sống, vai trò của các doanh nghiệp (DN) viễn thông là hết sức quan trọng. "Các nhà mạng cần đầu tư hạ tầng công nghệ đồng bộ, xây dựng quy trình đối soát thông tin thông suốt, thuận tiện, nhằm tránh gây phiền hà cho người dân trong quá trình xác thực. Đồng thời, cần tăng cường cơ chế giám sát đối với các đại lý, điểm bán lẻ, bảo đảm không còn tình trạng "lách luật" bán SIM đã kích hoạt sẵn" - ông Vũ Ngọc Sơn góp ý.

Giám đốc một công ty công nghệ tại TP HCM cho rằng để nâng cao hiệu quả quản lý thuê bao di động, cần thiết lập cơ chế báo cáo định kỳ hằng tháng hoặc hằng quý đối với các DN viễn thông. Các nhà mạng phải báo cáo đầy đủ tình hình chuẩn hóa thông tin thuê bao, bao gồm số lượng thuê bao đã được xác thực, số thuê bao bị từ chối hoặc bị khóa, cũng như các vụ việc liên quan đến SIM rác, cuộc gọi và tin nhắn lừa đảo phát sinh trên mạng của mình. Cơ chế báo cáo định kỳ hằng quý hoặc 6 tháng một lần cũng sẽ là cơ sở giúp cơ quan quản lý đánh giá thực chất hiệu quả triển khai chính sách, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các DN viễn thông.

Các số liệu cần được xây dựng theo bộ tiêu chí thống nhất, bảo đảm phản ánh đúng thực tế và có khả năng so sánh giữa các nhà mạng, làm cơ sở cho công tác kiểm tra, giám sát. Từ đó, những DN để phát sinh nhiều SIM rác, chậm xử lý phản ánh của người dùng hoặc để tái diễn tình trạng SIM không chính chủ cần bị xem xét trách nhiệm và áp dụng chế tài phù hợp. Ngược lại, các đơn vị triển khai hiệu quả, kiểm soát tốt thuê bao cần được ghi nhận, khuyến khích nhằm tạo động lực cạnh tranh lành mạnh.