27/11/2025 22:00

Có gì thu hút tại triển lãm tranh “Hơi Thở Của Đất” của họa sĩ Ngô Thanh Hùng?

Triển lãm tranh Hơi Thở Của Đất - The Breath of The Earth - của họa sĩ Ngô Thanh Hùng, sẽ diễn ra từ ngày 30-11 tại TAA Gallery.

Có lẽ, trong thời đại mà nhịp sống trở nên gấp gáp, ít ai còn lắng tai nghe tiếng chuyển động thầm lặng của đất dưới chân mình. Đất, nền tảng bền bỉ nâng đỡ sự sống, lại chính là thực thể mà con người thường quên mất sự hiện hữu thiêng liêng.

Triển lãm tranh "Hơi Thở Của Đất" của họa sĩ Ngô Thanh Hùng tại TAAGallery mở ra một không gian nơi đất không còn là vật chất thụ động, mà trở thành chủ thể đối thoại, một sinh thể có tiếng nói, có ký ức, có hơi thở và có linh hồn.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất miền Trung, nơi gió Lào bỏng rát và cát trắng quẩn quanh suốt bốn mùa, ký ức tuổi thơ của họa sĩ đã được khắc sâu bằng những hình ảnh khắc nghiệt và dữ dội của thiên nhiên: mùa bão về, lũ cuốn trôi mọi thứ, để lại lớp phù sa màu mỡ đồng thời vùi lấp bao kỷ niệm. Những biến động ấy đã trở thành nền tảng cảm xúc không thể tách rời khỏi hành trình nghệ thuật của anh.

Miền Trung còn là nơi tích tụ trầm tích văn hóa lâu đời, dấu ấn chiến tranh, và những thay đổi địa tầng liên tục do thiên tai. Đặc biệt, Huế, thành phố di sản, nơi anh thường xuyên khảo sát thực địa, đã trở thành không gian tinh thần quan trọng, nơi đất mang theo nhiều tầng ký ức lịch sử.

Từ những trải nghiệm nguyên bản ấy, bộ tác phẩm lần này được thai nghén không chỉ từ cảm xúc, mà còn từ vật chất của đất, từ những mẫu đất anh trực tiếp thu nhặt dọc miền Trung: đất bờ sông Hương, đất ruộng sau lũ, đất từ di tích chiến tranh, đất từ những khu công nghiệp bị bỏ hoang. Mỗi hạt đất mang theo câu chuyện của riêng nó, trở thành bằng chứng sống của ký ức tập thể và ký ức địa chất.

Ở bình diện kỹ thuật, Ngô Thanh Hùng sử dụng chất liệu mixed media như một phương pháp khai quật, không ngừng xếp lớp, cào xước, mài phá, nung nóng, phủ mới, rồi lại phá vỡ. Bề mặt tranh được tạo dựng như những địa tầng, nơi mỗi lớp vật liệu mang dấu ấn của thời gian. Pigment khoáng, vụn thực vật, chất kết dính, mảnh kim loại, đất thô đã qua xử lý… được thao tác nhiều lần, để lại vết nứt, khe sâu, vệt xước, khoảng trồi và vùng trũng như những chứng tích địa chất.

Trong kỹ thuật ấy, sự giằng co giữa hủy diệt và tái sinh trở thành động lực nội tại cho hình thức. Kết cấu bề mặt gợi cảm giác điêu khắc hơn là hội họa: ánh sáng không chỉ nằm trên mặt tranh mà len lỏi trong từng nếp gấp, khiến bề mặt trở thành một địa mạo cảm xúc. Ánh sáng quét qua bề mặt không còn đơn thuần là thị giác, mà mở ra những chiều sâu khác nhau: chỗ thẳm tối như vực, chỗ sáng rực như khoảnh khắc phun trào.

Từ sự phức hợp vật chất ấy, người xem nhận ra rằng đất có tiếng nói.

"Đất là nơi chim về / Nước là nơi rồng ở" (Nguyễn Khoa Điềm - Đất Nước)

Trong các sáng tác như Đất Khát, Mạch Ngầm của Đất hay Đất Khát, màu đỏ áp lực như máu, màu đen đậm như khói, màu nâu sâu như gốc rễ, màu xám như bụi phai mòn. Chúng không phải lựa chọn trang trí mà là nhãn quan triết học về tồn tại: mọi sự sống đều mang trong mình bóng tối và ánh sáng, cái chết và hồi sinh, tan rã và kiến tạo.

Ở những tác phẩm khổ lớn, như Ký Ức của Đất (240cm x 600cm) hay Sóng Ngầm Từ Đất (170cm x 500cm), không gian tranh bao trùm người xem như một địa mạch khổng lồ. Ta đứng trước nó không phải để ngắm nhìn, mà để được bao bọc bởi sức mạnh của đất mẹ, như đứng giữa thiên nhiên nguyên thủy nơi linh hồn con người trở nên bé nhỏ và khiêm cung. Ngược lại, ở các tác phẩm kích thước nhỏ hơn như Hơi Thở của Đất 02, Lời Thì Thầm của Đất 01, bề mặt trở nên nhẹ hơn, mềm hơn, như những trang ghi chép riêng tư về đời sống thầm kín đang chuyển động dưới lòng đất.

"Khi ta ở chỉ là nơi đất ở / Khi ta đi đất đã hóa tâm hồn" (Chế Lan Viên - Tiếng Hát Con Tàu)

Có lẽ đó cũng chính là tinh thần của triển lãm này: Đất không còn là nền, mà là bản thể. Hơi thở của đất là hơi thở của con người. Vết nứt của đất là vết thương của thời đại. Mầm xanh từ đất là hy vọng. Và sự im lặng sâu thẳm của đất là bài học lớn nhất về sự bền bỉ.

Như một triết gia từng nói:
"Trong lòng đất tối tăm nhất, hạt giống học cách tìm đến ánh sáng"
Đó là bài học của kiên nhẫn, của phục sinh, của niềm tin.

Ở đây, tôi tin rằng Ngô Thanh Hùng không chỉ dựng lên thế giới của đất, mà còn dựng lên một trải nghiệm thiêng liêng về tồn tại. Khi con người đối diện với thương tổn và khủng hoảng, nghệ thuật không chỉ phản ánh hiện thực, mà mở ra khả năng biến đổi. Hội họa của anh không kêu gào giận dữ, mà thì thầm, âm thầm nhưng bền bỉ như mạch ngầm nuôi sự sống trong im lặng.

Và có lẽ, chính sự im lặng ấy là nơi triết lý của đất được cất giữ.
Rằng mọi thứ đều chuyển động. Rằng tất cả đều từ đất mà sinh ra, rồi trở về với đất. Rằng chúng ta chỉ thật sự sống khi biết lắng nghe.

Lấy cảm hứng từ giả thuyết Gaia của James Lovelock, quan niệm rằng Trái Đất là một siêu sinh vật sống, có khả năng tự điều chỉnh và phản ứng, họa sĩ nhìn nhận đất không phải nền trống, mà là thực thể biết cảm, biết thở, biết đau và biết hồi sinh. Từ đây, nghệ thuật trở thành một hành động khảo cổ cảm xúc, một cuộc đối thoại với linh hồn trái đất.

"Bụi đất chịu mọi phũ phàng / và đáp lại bằng những đóa hoa dâng hiến." (The dust receives insult and in return offers her flowers - Rabindranath Tagore, Stray Birds, số 101)

Trong câu thơ ấy, ta thấy bản chất của đất: âm thầm đón nhận vết thương, nhưng đáp lại bằng sự sống mới. Cũng vậy, Hơi Thở Của Đất không chỉ là phản ánh sự khắc nghiệt của thiên nhiên, mà là bản giao hưởng của hy vọng, của khả năng tái sinh bất tận.

Ngày nay, khủng hoảng khí hậu không còn là cảnh báo xa xôi mà là trải nghiệm thường nhật: nước biển dâng, thiên tai cực đoan, hệ sinh thái suy thoái. Con người đã can thiệp sâu vào địa chất hành tinh, hình thành lớp địa tầng nhân tạo. Và trong bối cảnh ấy, triển lãm đặt ra câu hỏi bức thiết: đất lưu giữ ký ức của sự sống như thế nào? Đất đang thầm nói điều gì với chúng ta? Và con người có đủ lặng im để nghe?

Ở đây, nghệ thuật không nhằm miêu tả, mà nhằm kích hoạt khả năng cảm nhận. Không nhằm kết thúc, mà nhằm mở ra một cuộc đối thoại trách nhiệm giữa con người và đất mẹ.

Khi rời khỏi không gian triển lãm, điều còn lại có lẽ không phải là hình ảnh cụ thể, mà là một dư âm của hơi thở: Hơi thở của sự trân trọng. Hơi thở của ký ức. Hơi thở của sự tái sinh.

Bởi chỉ khi chúng ta biết lắng nghe, đất mới tiếp tục nở hoa.

"Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, con người dường như ít còn lắng nghe chuyển động thầm lặng của đất dưới chân mình. Đất – nền tảng bền bỉ nâng đỡ sự sống – lại thường bị quên mất tính thiêng liêng vốn có. Với ‘Hơi Thở Của Đất’, tôi muốn mở ra một không gian nơi đất không còn là chất liệu thụ động, mà trở thành chủ thể đối thoại: một sinh thể có ký ức, có hơi thở và mang trong mình tiếng nói riêng" - Giám tuyển Ngô Kim Khôi.

Dấu ấn cá nhân "Hơi Thở Của Đất Mẹ"

TAA Gallery mở ra một hành trình nghệ thuật mới với triển lãm "Hơi Thở Của Đất Mẹ". Tại đây, người xem không chỉ tiếp cận tác phẩm như những thực thể thẩm mỹ, mà còn như những mạch ngầm ký ức – nơi đất, thời gian và con người gặp nhau trong một cuộc đối thoại đầy xúc cảm.

Triển lãm có sự đồng hành chuyên môn của Giám tuyển Ngô Kim Khôi, một chuyên gia nghiên cứu mỹ thuật Việt Nam hiện đại và đương đại, hiện sinh sống và làm việc tại Pháp. Ông từng công tác nhiều năm tại Bảo tàng Cernuschi (Paris), nơi lưu giữ một trong những bộ sưu tập lớn nhất về nghệ thuật Á Đông tại châu Âu.

Với nền tảng nghiên cứu sâu rộng và góc nhìn độc lập, giám tuyển Ngô Kim Khôi mang đến triển lãm một chiều sâu học thuật, góp phần làm rõ ngôn ngữ chất liệu đặc thù mà Ngô Thanh Hùng theo đuổi, cũng như mạch tư tưởng xuyên suốt về "đất như một chủ thể sống".

Ở trung tâm của hành trình này là họa sĩ Ngô Thanh Hùng, người dành trọn hai năm (2023–2025) để miệt mài khai phá chất liệu đất miền Trung – vùng đất khắc nghiệt của gió Lào, cát trắng và phù sa tuổi thơ. Dựa trên giả thuyết Gaia và ý niệm về "ý thức địa chất", anh xem đất không chỉ là vật chất, mà là một chủ thể sống, là ký ức của lịch sử, là nhân chứng của văn hóa và là tấm gương phản chiếu những biến động môi trường.

Trong triển lãm 26 tác phẩm mixed media lần này, mỗi bề mặt, mỗi dấu vết, mỗi lớp đất đều trở thành một "bản giao hưởng vật chất và ký ức" – nơi thiên nhiên và con người cùng cất lời. Tác phẩm không chỉ là đối thoại của nghệ sĩ với đất, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm xã hội, ý thức về môi trường và sự cần thiết của việc lắng nghe Đất Mẹ.

"Hơi Thở Của Đất" tại TAA Gallery mở ra một không gian nơi ký ức địa chất và hiện thực xã hội giao thoa. Trong sự tĩnh lặng của phòng trưng bày, đất – tưởng như vô ngôn – trở nên sống động, dẫn người xem bước vào một lớp cảm thụ khác: trầm, tinh tế và đầy đối thoại giữa con người và thiên nhiên.

Triển lãm Hơi Thở Của Đất - The Breath of The Earth.
TAAGallery, ngày 30 tháng 11 năm 2025.

Một số tranh tại triển lãm: