Hệ thống phòng không chi phí thấp và thiết bị bay không người lái (drone) tự động được nhóm 5 quốc gia châu Âu (E5) nói trên hợp tác phát triển dựa trên kinh nghiệm thực chiến của Ukraine trong cuộc xung đột với Nga.

Sáng kiến của nhóm E5 nhằm tăng cường năng lực phòng thủ biên giới, với một trong những ý tưởng là xây dựng "bức tường drone" dọc khu vực giáp Nga và Ukraine để phát hiện, theo dõi và đánh chặn các mục tiêu xâm nhập không phận.

Thực tế chiến trường cho thấy cả Moscow lẫn Kiev đều đã phát triển năng lực tác chiến bằng drone hiện đại, làm thay đổi đáng kể chiến thuật quân sự hiện đại.

Ba Lan hiện đã hợp tác với Ukraine trong đào tạo, sản xuất và phát triển công nghệ drone.

Các nỗ lực này được thúc đẩy sau hàng loạt sự cố drone lạ xuất hiện gần biên giới và sân bay nhiều nước thành viên NATO ở châu Âu.

Phát biểu về kế hoạch, Thứ trưởng Quốc phòng Anh Luke Pollard cho biết các nước E5 đang đầu tư vào thế hệ hệ thống phòng không mới nhằm củng cố năng lực phòng thủ của NATO.

Ông cho rằng thách thức hiện nay là sử dụng những hệ thống giá rẻ để đối phó hiệu quả với các mối đe dọa chi phí thấp như drone hay tên lửa đối phương.

Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Władysław Kosiniak-Kamysz cho biết các nước đã ký thỏa thuận triển khai "Chương trình phương tiện tác chiến chi phí thấp và nền tảng tự động" (LEAP). Chương trình sẽ tập trung phát triển năng lực tấn công và phòng thủ bằng drone chi phí thấp, bao gồm cả việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất và vận hành.

Thực tế cho thấy bài toán chi phí đang trở thành thách thức lớn. NATO nhiều lần phải triển khai máy bay chiến đấu trị giá hàng triệu USD để đối phó với những mục tiêu chỉ có giá vài ngàn USD, chẳng hạn ở Ba Lan vào tháng 9-2025.

Sự chênh lệch quá lớn này thúc đẩy nhu cầu phát triển các hệ thống phòng thủ giá rẻ nhưng hiệu quả.

Trong bối cảnh an ninh khu vực ngày càng bất ổn, Liên minh châu Âu (EU) đang tăng mạnh chi tiêu quốc phòng.

Cao ủy chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas nhận định môi trường an ninh của châu Âu hiện "bất định hơn bao giờ hết trong nhiều thập kỷ" với các thách thức từ Nga, Trung Đông, Trung Quốc và sự thay đổi trong quan hệ với Mỹ.

Bà nhấn mạnh việc đầu tư vào năng lực quân sự không nhằm cạnh tranh với NATO mà để củng cố sức mạnh của châu Âu. "Một châu Âu mạnh hơn sẽ giúp NATO mạnh hơn"- bà nói.

Liên minh quân sự gồm 32 quốc gia NATO đang chịu nhiều sức ép khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục chỉ trích mức chi tiêu quốc phòng của châu Âu và đưa ra những tuyên bố gây tranh cãi, bao gồm việc đe dọa kiểm soát đảo Greenland – vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, thành viên NATO.

Những bất đồng nội bộ được cho là đang ảnh hưởng đến khả năng răn đe của liên minh an ninh lớn nhất thế giới trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng.